Interpelacja w sprawie zabezpieczenia środków w budżecie Instytutu Pamięci Narodowej na przeprowadzenie ekshumacji i identyfikacji ofiar Ludobójstwa na Wołyniu oraz budowy centralnej ściany pamięci

Szanowny Panie Premierze,

podczas ostatniego posiedzenia Sejmu RP Wysoka Izba przyjęła uchwałę oddającą hołd ofiarom Rzezi Wołyńskiej. W debacie parlamentarnej, z ust przedstawicieli niemal wszystkich sił politycznych, padały wzniosłe słowa o pamięci, prawdzie historycznej oraz potrzebie zadośćuczynienia. Z satysfakcją odnotowuję również pojawiające się w przestrzeni publicznej zapowiedzi strony ukraińskiej dotyczące możliwości odblokowania na szerszą skalę procesów poszukiwawczych i ekshumacyjnych.

Zbrodnia Wołyńska, będąca zaplanowanym ludobójstwem dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów z OUN-UPA, pochłonęła życie ponad 100 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej. Była to zbrodnia o niewyobrażalnym okrucieństwie, której ofiarami padały całe rodziny, w tym kobiety, dzieci i starcy. Cywilizacyjnym obowiązkiem państwa polskiego, niezależnie od bieżącej koniunktury politycznej, jest odnalezienie ciał zamordowanych, ich godny pochówek w poświęconej ziemi oraz przywrócenie im tożsamości z imienia i nazwiska.

Aby ten fundamentalny obowiązek mógł zostać spełniony, państwo musi dysponować sprawnymi, silnymi i odpowiednio dofinansowanymi instytucjami. Główny ciężar tych prac w Polsce spoczywa na Instytucie Pamięci Narodowej, a w szczególności na jego Biurze Poszukiwań i Identyfikacji. To wybitny, unikalny w skali Europy zespół ekspertów: historyków, archeologów, antropologów i genetyków. Niestety, podniosłe deklaracje, które słyszymy z ław rządowych, stoją w rażącej sprzeczności z polityką finansową Pańskiego rządu wobec IPN. W ostatnich trzech latach obserwujemy drastyczne i systematyczne obcinanie budżetu tej instytucji, co paraliżuje nie tylko jej działalność edukacyjną i wydawniczą, ale stanowi bezpośrednie zagrożenie dla prowadzonych badań i potencjalnych ekshumacji.

Gdy (i jeśli) strona ukraińska wyda masowe zgody na prace terenowe, polskie ekipy muszą być gotowe do wyruszenia natychmiast, wyposażone w sprzęt, laboratoria i środki finansowe. Niedopuszczalną byłaby sytuacja, w której historyczne okno możliwości zostanie zmarnowane, ponieważ – na skutek cięć budżetowych obecnej władzy – Instytut Pamięci Narodowej nie będzie w stanie sfinansować wyjazdów, badań archeologicznych czy niezwykle kosztownych analiz genetycznych DNA. Z każdym miesiącem odchodzą ostatni świadkowie i krewni ofiar, od których możemy pobrać materiał porównawczy do Bazy Materiału Genetycznego. Na ten cel środki muszą być zabezpieczone tu i teraz.

W debacie sejmowej ze strony ugrupowań koalicyjnych padł również postulat budowy w Warszawie ściany pamięci, na której wyryte zostaną nazwiska ofiar. Inicjatywa ta jest słuszna i oczekiwana. Jednak, aby nie stała się ona jedynie przedwyborczą obietnicą lub tzw. pustym pomnikiem, jej realizację należy bezwzględnie powierzyć Instytutowi Pamięci Narodowej. Tylko IPN – prowadzący już Bazę Ofiar Zbrodni Wołyńskiej i weryfikujący tysiące zgłoszeń – gwarantuje naukową i historyczną rzetelność tego przedsięwzięcia. Ściana ta musi być „żywym pomnikiem”, sukcesywnie uzupełnianym przez badaczy instytutu w miarę odkrywania kolejnych dołów śmierci i przywracania tożsamości kolejnym zamordowanym.

W związku z powyższym, na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami: