Interpelacja w sprawie skutków finansowych przekwalifikowania umów zlecenia na stosunek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem umów zawieranych ze studentami i osobami posiadającymi kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych

Szanowna Pani Minister,

ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 473) zmieniła zasady, na jakich inspektorzy pracy stwierdzają istnienie stosunku pracy. Decyzja inspektora działa co do zasady na przyszłość, jednak samo stwierdzenie, że dana umowa zlecenia w rzeczywistości była zatrudnieniem pracowniczym, otwiera drogę do odrębnych postępowań ZUS i KAS – a te mogą sięgać nawet kilku lat wstecz.

Umowa zlecenia od lat jest jedną z najczęściej wybieranych form współpracy – zarówno przez przedsiębiorców, jak i przez osoby dorabiające: studentów, emerytów, pracowników sezonowych czy osoby łączące kilka źródeł dochodu. Dla wielu młodych ludzi to właśnie pierwszy kontakt z rynkiem pracy i pierwsza możliwość rozpoczęcia kariery.

Do mojego biura poselskiego trafia coraz więcej pytań – zarówno od pracodawców, jak i od osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia – o to, czym w praktyce groziłoby zakwestionowanie charakteru takiej umowy po kilku latach jej obowiązywania. Dane oraz informacje odnośnie do problemu przekazało mi także biuro Jacka i Izabeli Leśniewskich oraz Biuro Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Niepewność dotyczy zarówno składek, jak i podatków, a wątpliwości pojawiają się po obu stronach umowy.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja studentów do 26. roku życia. To właśnie obowiązujące przepisy skłaniają ich do pracy na zleceniu z wykorzystaniem zwolnienia składkowego – a jednocześnie to w tej grupie ewentualne przekwalifikowanie umowy niosłoby największe konsekwencje finansowe, ponieważ różnica między kosztem zlecenia a kosztem etatu jest tu największa. Umowa zlecenia ze studentem nie rodzi w ogóle obowiązku składkowego, więc po przekwalifikowaniu zaległość obejmuje pełne składki na ubezpieczenia społeczne – łącznie, wraz z częścią finansowaną przez płatnika oraz składkami na FP i FGŚP, ponad 30% podstawy wymiaru – a dodatkowo składkę zdrowotną. Problem dotyka zwłaszcza mniejszych miejscowości i powiatów, gdzie zlecenie bywa pierwszą formą zatrudnienia młodych ludzi, a lokalne firmy korzystają z niego sezonowo lub przy pracach dorywczych. Brak jasności co do skutków przekwalifikowania takich umów może realnie zniechęcać przedsiębiorców do tworzenia nowych miejsc pracy, a w związku z tym pogorszyć i tak trudny start zawodowy osób najmłodszych. Stopa bezrobocia wśród młodzieży (do 25. roku życia) w Polsce wynosi obecnie około 12,5% i jest wyraźnie wyższa od średniej ogólnokrajowej.

Osobny problem dotyczy osób posiadających kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych. Po przekwalifikowaniu umowy pojawiają się pytania o prawidłowe ustalenie podstawy wymiaru składek i rozliczenie składki zdrowotnej za okresy wsteczne – a jak wskazują eksperci, praktyka w tym zakresie nie jest jednolita, co dodatkowo pogłębia niepewność zarówno płatników, jak i ubezpieczonych.

Po stronie zleceniodawców najczęściej wskazuje się na ryzyko:

Po stronie zleceniobiorców problemem bywa natomiast:

Uważam, że obecne rozwiązania stawiają strony działające w dobrej wierze w bardzo trudnej sytuacji – przez lata nie są one w stanie przewidzieć pełnych skutków finansowych swoich decyzji. Dotyczy to zarówno młodych osób wchodzących na rynek pracy, jak i firm zatrudniających studentów czy osoby dorabiające do etatu. Największe ryzyko powstaje tam, gdzie zlecenie było zgodnie z przepisami zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne – a więc przy umowach ze studentami do 26. roku życia oraz przy zbiegu tytułów, gdy zleceniobiorca osiągał z innego tytułu co najmniej minimalne wynagrodzenie i od zlecenia odprowadzana była wyłącznie składka zdrowotna. To właśnie osoby, które miały być beneficjentami tych rozwiązań, znajdą się po przekwalifikowaniu w najtrudniejszej sytuacji. Warto więc rozważyć, czy obecny model daje wystarczającą pewność prawa i bezpieczeństwo obrotu gospodarczego.

Wobec powyższego zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku