Interpelacja w sprawie stosowania przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nieznajdującego oparcia w przepisach kryterium minimalnej liczby sal lekcyjnych przy opiniowaniu lokali przeznaczonych na szkoły

Szanowni Państwo Ministrowie!

Dotarły do mnie spójne informacje pochodzące z co najmniej czterech niezależnych źródeł dotyczące postępowań prowadzonych w różnych powiatach, między innymi na terenie m.st. Warszawy oraz powiatu warszawskiego zachodniego. Z przekazanych relacji wynika, że osoby zamierzające założyć szkołę są informowane przez pracowników właściwych stacji sanitarno-epidemiologicznych, iż organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej otrzymały wytyczne nakazujące odmowę wydania pozytywnej opinii sanitarnej, jeżeli lokal przeznaczony na szkołę podstawową nie posiada co najmniej ośmiu pomieszczeń lekcyjnych, natomiast lokal przeznaczony na liceum ogólnokształcące – co najmniej czterech takich pomieszczeń.

Kryterium to ma być przedstawiane jako wymóg generalny, niezależny od planowanej liczby uczniów i oddziałów, harmonogramu zajęć, możliwości wykorzystywania tych samych pomieszczeń przez różne oddziały w różnych godzinach, planowanego etapowego rozwoju szkoły oraz faktycznych warunków sanitarnych konkretnego lokalu. Zbieżność informacji pochodzących z różnych źródeł i obszarów właściwości miejscowej może wskazywać, że nie chodzi o jednostkową interpretację konkretnego inspektora, lecz o szerszą, skoordynowaną praktykę. Nie są przy tym znane publicznie treść tych wytycznych, ich autor, data wydania, podstawa prawna ani sposób przekazania organom terenowym. Nie wiadomo również, czy miały one formę pisemną, czy zostały przekazane podczas spotkań, narad lub szkoleń.

Zgodnie z art. 168 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy – Prawo oświatowe zgłoszenie szkoły niepublicznej do ewidencji powinno zawierać informację o warunkach lokalowych zapewniających możliwość prowadzenia zajęć i realizacji zadań statutowych oraz bezpieczne i higieniczne warunki nauki i pracy. Spełnienie wymagań sanitarnych potwierdza pozytywna opinia właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Przywołany przepis, rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach oraz przepisy techniczno-budowlane nie ustanawiają jednak wprost generalnego wymogu posiadania przez szkołę podstawową co najmniej ośmiu sal lekcyjnych, a przez liceum ogólnokształcące co najmniej czterech sal lekcyjnych.

Obowiązujące regulacje odnoszą się przede wszystkim do bezpieczeństwa, higieny, wentylacji, ogrzewania, oświetlenia, wysokości pomieszczeń, urządzeń sanitarnych, wyposażenia oraz dostosowania lokalu do liczby i potrzeb osób, które mają z niego korzystać. Nie można utożsamiać liczby poziomów klas w danym typie szkoły z bezwzględnym obowiązkiem zapewnienia osobnego pomieszczenia lekcyjnego dla każdego rocznika.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej powierza inspekcji nadzór nad higieną procesów nauczania oraz higieną pomieszczeń i sprzętu używanego w szkołach. Nie wynika z niej kompetencja do kształtowania sieci szkół, oceniania zapotrzebowania na powstanie nowej placówki ani ograniczania możliwości utworzenia szkoły ze względu na sytuację demograficzną lub politykę oświatową jednostki samorządu terytorialnego.

Główny inspektor sanitarny może, na podstawie art. 8a ust. 3 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wydawać organom inspekcji zalecenia i wytyczne określające sposób postępowania w trakcie realizacji zadań. Wytyczne takie nie powinny jednak tworzyć nowych, pozaustawowych warunków uzyskania pozytywnej opinii ani zastępować przepisów powszechnie obowiązujących. Niedopuszczalne byłoby uzależnianie sytuacji prawnej obywatela lub osoby prawnej od nieopublikowanych instrukcji, których treści zainteresowany nie może poznać ani skutecznie zakwestionować. Ewentualne automatyczne stosowanie kryterium ośmiu lub czterech sal może prowadzić do blokowania powstawania niewielkich szkół społecznych, lokalnych, specjalistycznych oraz szkół rozpoczynających działalność od jednego lub kilku roczników. Ograniczałoby to również konstytucyjne prawo obywateli i instytucji do zakładania szkół oraz wolność rodziców w wyborze dla swoich dzieci szkoły innej niż publiczna.

Sanepid powinien badać rzeczywiste warunki sanitarne i higieniczne konkretnego lokalu, z uwzględnieniem planowanej liczby uczniów, oddziałów, sposobu organizacji zajęć oraz parametrów pomieszczeń. Nie powinien natomiast odmawiać wydania pozytywnej opinii wyłącznie na podstawie sztywnego kryterium liczby sal, jeżeli kryterium takie nie wynika z ustawy lub rozporządzenia.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

a) prowadzenia zajęć przez różne oddziały w tym samym pomieszczeniu w różnych godzinach, b) organizacji nauki w systemie zmianowym, c) rozpoczęcia działalności szkoły od jednego lub kilku roczników i jej stopniowego rozwoju, d) prowadzenia niewielkich oddziałów lub klas łączonych, e) korzystania z dodatkowych obiektów na podstawie umów zawartych z innymi podmiotami?

Zwracam się o szczegółową odpowiedź na każde z przedstawionych pytań oraz przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej opisanej praktyki. Z poważaniem

Roman Fritz Poseł na Sejm RP