Interpelacja w sprawie odpowiedzialności państwa za skutki niejasnych przepisów podatkowych wobec przedsiębiorców świadczących pomoc uchodźcom z Ukrainy oraz wpływu działań organów podatkowych na zaufanie obywateli do państwa w sytuacjach nadzwyczajnych

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się do Pana Ministra z interpelacją dotyczącą systemowego problemu relacji pomiędzy państwem a obywatelami prowadzącymi działalność gospodarczą, odpowiedzialności instytucji publicznych za tworzone i stosowane przez nie reguły oraz wpływu niejednolitej wykładni prawa podatkowego na gotowość przedsiębiorców do współpracy z państwem w sytuacjach nadzwyczajnych.

Powodem skierowania niniejszej interpelacji są sygnały napływające od przedsiębiorców z branży hotelarskiej, którzy w latach 2022–2024, odpowiadając na apel władz publicznych, uczestniczyli w organizowaniu pomocy dla uchodźców wojennych z Ukrainy.

Po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie Polska stanęła wobec bezprecedensowego wyzwania humanitarnego. W krótkim czasie konieczne było zapewnienie schronienia setkom tysięcy osób uciekających przed wojną. W realizacji tego zadania zasadniczą rolę odegrali obywatele, organizacje pozarządowe, samorządy oraz przedsiębiorcy, w szczególności właściciele hoteli i innych obiektów noclegowych.

To właśnie dzięki natychmiastowemu zaangażowaniu sektora prywatnego możliwe było uniknięcie konieczności tworzenia na szeroką skalę tymczasowych obozów dla uchodźców. Hotelarze realizowali zadanie o charakterze publicznym, działając w oparciu o rozwiązania organizowane przez administrację rządową oraz wojewodów.

Wielu przedsiębiorców podejmowało te działania bez możliwości swobodnego kształtowania warunków ekonomicznych przedsięwzięcia. Stawka wynagrodzenia została określona przez państwo i obejmowała zapewnienie zakwaterowania, wyżywienia oraz szeregu świadczeń niezbędnych do prowadzenia pomocy humanitarnej. Przedsiębiorcy wykonywali zadanie zgodnie z obowiązującymi wówczas procedurami oraz praktyką organów administracji.

Obecnie część przedsiębiorców została objęta kontrolami podatkowymi, w których organy Krajowej Administracji Skarbowej przyjmują odmienne od wcześniejszej praktyki stanowisko dotyczące opodatkowania podatkiem od towarów i usług świadczeń realizowanych na rzecz uchodźców. Powstają wieloletnie zaległości podatkowe, a w niektórych przypadkach stosowane są środki egzekucyjne, w tym zajęcia rachunków bankowych przedsiębiorstw.

Jednocześnie należy zauważyć, że problem nie ma charakteru oczywistego nawet dla organów wymiaru sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 27 maja 2026 r. w sprawie o sygn. I SA/Wr 1/26 skierował pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące tego, czy przedsiębiorcy zapewniający zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom działali jako podatnicy VAT oraz czy wypłacane im świadczenia podlegały opodatkowaniu tym podatkiem.

Sam fakt skierowania pytań prejudycjalnych wskazuje, że istnieją poważne i uzasadnione wątpliwości interpretacyjne. Jeżeli sąd administracyjny nie jest w stanie rozstrzygnąć tych zagadnień bez wykładni prawa unijnego dokonanej przez TSUE, powstaje pytanie, czy zasadne jest obciążanie przedsiębiorców negatywnymi konsekwencjami niejednoznaczności przepisów obowiązujących w czasie kryzysu humanitarnego.

Sprawa wykracza daleko poza indywidualne rozliczenia podatkowe. Dotyczy podstawowej zasady demokratycznego państwa prawnego, zgodnie z którą obywatel powinien móc ufać, że wykonując zadania organizowane przez państwo zgodnie z obowiązującymi wówczas regułami, nie zostanie po kilku latach obciążony konsekwencjami wynikającymi z późniejszej zmiany wykładni prawa.

Nie mniej istotny jest aspekt praktyczny. W sytuacjach nadzwyczajnych państwo nie dysponuje wystarczającymi zasobami, aby samodzielnie zapewnić natychmiastową pomoc wszystkim potrzebującym. Opiera się na współpracy z przedsiębiorcami, którzy często jako pierwsi udostępniają swoją infrastrukturę oraz ponoszą ryzyko organizacyjne i finansowe. Trudno oczekiwać, że w przyszłości przedsiębiorcy będą równie skłonni do natychmiastowego zaangażowania, jeżeli doświadczeniem wyniesionym z poprzednich lat będą dla nich wieloletnie spory podatkowe oraz stosowanie środków egzekucyjnych przed ostatecznym rozstrzygnięciem istniejących wątpliwości prawnych.

W tym kontekście należy postawić pytanie o granice odpowiedzialności obywatela za niejasność prawa tworzonego i stosowanego przez państwo oraz o standard ochrony zaufania obywateli do organów władzy publicznej wynikający z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Ufam, że przedstawiona sprawa zostanie potraktowana nie jako jednostkowy spór podatkowy, lecz jako istotny problem funkcjonowania państwa prawa. Wydarzenia z lat 2022–2024 pokazały, że w sytuacjach nadzwyczajnych państwo potrzebuje aktywnej współpracy przedsiębiorców. W interesie Rzeczypospolitej Polskiej leży zatem stworzenie takich standardów działania administracji publicznej, które będą wzmacniały, a nie osłabiały zaufanie obywateli do państwa oraz pewność prawa.

Z poważaniem

Władysław Kurowski