Interpelacja w sprawie realizacji przez Polskę zobowiązań NATO dotyczących odporności państwa, bezpieczeństwa dostaw, wsparcia operacji wojskowych oraz jawności przygotowań obronnych na wzór Finlandii

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sposobu realizacji przez Rzeczpospolitą Polską zobowiązań wynikających z art. 3 Traktatu Północnoatlantyckiego oraz przyjętych przez państwa NATO bazowych wymagań dotyczących odporności państwa i przygotowania cywilnego.

W debacie publicznej bezpieczeństwo Polski jest bardzo często przedstawiane niemal wyłącznie przez pryzmat wysokości wydatków obronnych, zakupów uzbrojenia, liczby żołnierzy oraz obecności wojsk sojuszniczych.

Są to elementy niezwykle ważne, ale same nie wystarczą do skutecznego prowadzenia obrony państwa.

Nowoczesna wojna wymaga również utrzymania:

NATO wskazuje, że odporność państwa jest odpowiedzialnością narodową, ale równocześnie wspólnym zobowiązaniem całego sojuszu. Przygotowanie cywilne ma zapewnić trzy podstawowe funkcje:

1) ciągłość działania władz; 2) ciągłość świadczenia podstawowych usług dla ludności; 3) cywilne wsparcie operacji wojskowych.

Sojusz przełożył te funkcje na siedem bazowych wymagań odporności narodowej, według których państwa członkowskie powinny oceniać stan własnego przygotowania. Obejmują one ciągłość władz, odporność dostaw energii, zdolność reagowania na niekontrolowane przemieszczanie ludności, odporność dostaw żywności i wody, zdolność radzenia sobie z masowymi stratami, odporność systemów łączności oraz odporność transportu. NATO regularnie aktualizuje te wymagania w zależności od pojawiających się zagrożeń.

Finlandia jawnie przedstawia system bezpieczeństwa dostaw

Przykładem państwa, które w sposób przejrzysty i systemowy informuje o przygotowaniach, jest Finlandia.

Fiński system bezpieczeństwa dostaw opiera się na współpracy administracji publicznej, przedsiębiorstw, organizacji branżowych oraz innych podmiotów społecznych. Jego celem jest utrzymanie krytycznych funkcji społeczeństwa, sektora prywatnego i ludności podczas poważnych zakłóceń oraz sytuacji nadzwyczajnych.

National Emergency Supply Agency, czyli fińska państwowa agencja bezpieczeństwa dostaw, publicznie przedstawia:

Finlandia informuje również, że w jej Stałym Przedstawicielstwie przy NATO działa ekspert NESA, który obserwuje rozwój natowskiego planowania cywilnego, analizuje jego związki z fińskim modelem bezpieczeństwa dostaw oraz uczestniczy w spotkaniach, ćwiczeniach i szkoleniach NATO.

Fińska agencja wprost wskazuje, że działalność NATO i Unii Europejskiej w zakresie odporności i przygotowania cywilnego pomaga skuteczniej chronić krajowe bezpieczeństwo dostaw.

Finlandia jawnie opisuje również wykorzystywane narzędzia, takie jak:

W fińskim systemie bezpieczeństwo dostaw nie jest traktowane jako zadanie wyłącznie wojska. Jest wspólnym obowiązkiem państwa, gospodarki i społeczeństwa.

Finlandia nie ujawnia informacji, które bezpośrednio zagrażałyby bezpieczeństwu państwa, takich jak dokładne lokalizacje i pełne wielkości poszczególnych zapasów. Jawne są jednak:

Taki model buduje zaufanie obywateli, pozwala parlamentowi kontrolować działania rządu, a przedsiębiorcom umożliwia przygotowanie planów ciągłości działania.

Polska przyjęła zobowiązanie do podnoszenia odporności podczas szczytu NATO w Warszawie w 2016 r. W tym samym okresie państwa sojuszu zaakceptowały wytyczne dotyczące wzmacniania odporności. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wskazywało te dokumenty również w kontekście obowiązków Polski jako państwa-gospodarza w systemie Host Nation Support.

Mimo to obywatel, poseł, samorządowiec albo przedsiębiorca nie może obecnie znaleźć jednego aktualnego, całościowego i jawnego dokumentu przedstawiającego:

Publicznie dostępne informacje są rozproszone między Ministerstwem Obrony Narodowej, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, Ministerstwem Infrastruktury, Ministerstwem Klimatu i Środowiska, Ministerstwem Aktywów Państwowych, Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz innymi instytucjami.

Brakuje jednego jawnego obrazu odporności państwa.

Nie wystarczy informować, że Polska przeznacza wysoki procent PKB na obronność. NATO wyraźnie traktuje odporność cywilną jako podstawę skutecznego odstraszania i obrony, ponieważ wojska nie będą mogły działać bez energii, transportu, łączności, żywności, paliw, ochrony zdrowia i sprawnej administracji.

1. Ciągłość działania władz państwowych

Pierwsze wymaganie NATO dotyczy zapewnienia ciągłości działania władz oraz podstawowych usług państwowych.

Polska powinna posiadać sprawdzony system zapewniający funkcjonowanie w warunkach wojny lub długotrwałego kryzysu:

Należy wyjaśnić, czy istnieją:

Jawne powinny być przynajmniej ogólne informacje o istnieniu takich zdolności, organach odpowiedzialnych, częstotliwości ćwiczeń i stopniu realizacji planów.

2. Odporność dostaw energii

Drugie wymaganie obejmuje zdolność utrzymania dostaw energii.

Polska powinna przedstawić, w jaki sposób zabezpiecza:

Niezbędna jest informacja:

Informacje o dokładnych lokalizacjach mogą być niejawne. Nie ma jednak powodu, aby utajniać ogólną zdolność państwa do działania przez określony czas.

3. Zdolność reagowania na masowe przemieszczanie ludności

Trzecie wymaganie dotyczy sytuacji, w której setki tysięcy albo miliony osób zostają zmuszone do przemieszczenia się.

Polska powinna posiadać plany dotyczące:

Doświadczenia związane z przyjęciem uchodźców z Ukrainy powinny zostać przeanalizowane pod kątem przygotowania na sytuację jeszcze większej skali.

Państwo powinno jawnie wskazać:

4. Odporność dostaw żywności i wody

Czwarte wymaganie NATO obejmuje bezpieczeństwo dostaw żywności i wody.

Polska jest dużym producentem żywności, ale wysoka produkcja rolnicza nie oznacza automatycznie bezpieczeństwa dostaw podczas wojny.

System zależy również od:

Należy ustalić, czy Polska posiada strategiczne rezerwy:

Niezbędna jest również ocena odporności:

Finlandia jawnie opisuje bezpieczeństwo dostaw jako system obejmujący administrację i przedsiębiorstwa. Polska powinna przedstawić, czy podobny system współpracy działa w rolnictwie, przemyśle spożywczym i gospodarce wodnej.

5. Zdolność reagowania na masowe straty i kryzysy zdrowotne

Piąte wymaganie dotyczy zdolności radzenia sobie z masowymi ofiarami i nagłym wzrostem liczby pacjentów.

Polska powinna posiadać przygotowane:

Należy wyjaśnić:

6. Odporność systemów łączności

Szóste wymaganie obejmuje funkcjonowanie łączności podczas zakłóceń i ataków.

Należy wskazać, czy Polska posiada:

Szczególne znaczenie ma odporność:

Nie jest wystarczające ogólne zapewnienie, że system jest bezpieczny. Parlament powinien otrzymać mierzalne informacje o liczbie przeprowadzonych testów, wykrytych lukach i terminach ich usunięcia.

7. Odporność systemów transportowych

Siódme wymaganie NATO dotyczy transportu zdolnego do obsługi ludności, gospodarki i wojsk.

Dla Polski ma ono znaczenie szczególne, ponieważ przez terytorium naszego kraju może przebiegać zasadnicza część transportu wojsk, sprzętu, paliw i amunicji na wschodnią flankę.

Należy przedstawić stan przygotowania:

Konieczne jest wskazanie:

Wsparcie państwa-gospodarza

Polska jako kluczowe państwo wschodniej flanki musi być zdolna do zapewnienia wsparcia państwa-gospodarza – Host Nation Support.

System ten powinien umożliwiać:

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wskazuje, że zobowiązania dotyczące odporności, mobilności wojskowej oraz Host Nation Support są ze sobą powiązane.

Należy więc ujawnić, w jakim stopniu Polska jest przygotowana do jednoczesnego przyjęcia dużych sił sojuszniczych i utrzymania podstawowych potrzeb własnej ludności.

Współpraca z przedsiębiorstwami

Znaczna część infrastruktury niezbędnej dla obrony państwa znajduje się w rękach przedsiębiorstw państwowych, samorządowych albo prywatnych.

Dotyczy to między innymi:

Finlandia buduje system na stałej współpracy administracji z przedsiębiorstwami i organizacjami branżowymi.

Polska powinna wskazać:

Rezerwy strategiczne

Społeczeństwo powinno otrzymać ogólną informację o tym, na jaki okres państwo posiada rezerwy podstawowych dóbr.

Jawne mogą być dane zagregowane, bez wskazywania dokładnych lokalizacji.

Informacje powinny obejmować:

Należy przedstawić nie tylko formalne wielkości rezerw, lecz również:

Ćwiczenia i testy odporności

Plany, których się nie ćwiczy, mogą okazać się niewykonalne.

Należy ujawnić:

Jawność nie oznacza ujawniania tajemnic

Nie chodzi o publikowanie dokładnych lokalizacji magazynów, szczegółów planów wojskowych, tras przemieszczania wojsk ani danych, które mogłyby ułatwić przeciwnikowi atak.

Można jednak jawnie przedstawić:

Finlandia pokazuje, że możliwe jest połączenie ochrony tajemnic z przejrzystą informacją o przygotowaniu państwa.

Brak informacji nie zwiększa automatycznie bezpieczeństwa. Może natomiast ukrywać zaniedbania, uniemożliwiać kontrolę parlamentarną i powodować, że przedsiębiorcy, samorządy oraz obywatele nie wiedzą, jak mają się przygotować.

Potrzeba polskiego raportu odporności

Minister obrony narodowej powinien przedstawić coroczny jawny raport dotyczący odporności państwa, opracowywany we współpracy z pozostałymi ministrami i Rządowym Centrum Bezpieczeństwa.

Raport powinien zawierać dla każdego z siedmiu wymagań NATO:

1) wskazanie organu odpowiedzialnego; 2) opis istniejących zdolności; 3) przyjęte mierniki; 4) poziom realizacji; 5) wykryte luki; 6) planowane inwestycje; 7) wysokość nakładów; 8) harmonogram usuwania braków; 9) wyniki ćwiczeń; 10) zakres udziału samorządów i przedsiębiorstw.

Polska nie może ograniczać rozumienia bezpieczeństwa do zakupu czołgów, samolotów, wyrzutni i amunicji.

Bez odpornej energetyki, transportu, rolnictwa, gospodarki wodnej, ochrony zdrowia, telekomunikacji, administracji oraz przemysłu nawet najnowocześniejsze wojsko nie będzie zdolne do długotrwałego prowadzenia obrony.

Finlandia jawnie informuje obywateli, przedsiębiorców i parlament o strukturze systemu bezpieczeństwa dostaw, współpracy z gospodarką, stosowanych instrumentach oraz powiązaniach z wymaganiami NATO.

Polacy mają prawo otrzymać podobną informację.

Jawność ogólnego stanu przygotowań nie oznacza ujawniania tajemnic wojskowych. Oznacza możliwość oceny, czy państwo rzeczywiście jest gotowe zapewnić ciągłość działania władz, ochronę ludności, utrzymanie gospodarki i wsparcie wojsk sojuszniczych.

Rząd powinien przedstawić nie ogólne zapewnienia, lecz mierzalne dane:

Odporność państwa jest obowiązkiem wobec obywateli oraz zobowiązaniem sojuszniczym.

Jeżeli Polska spełnia wymagania NATO, rząd powinien to wykazać w sposób przejrzysty.

Jeżeli ich nie spełnia, społeczeństwo i parlament mają prawo wiedzieć, jakie są braki, kto za nie odpowiada oraz kiedy zostaną usunięte.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na każde z poniższych pytań: