Interpelacja w sprawie zwiększenia wynagrodzeń oraz poziomu etatyzacji zawodowych ratowników GOPR i TOPR

Szanowny Panie Ministrze,

problematyka poziomu etatyzacji i wynagrodzeń zawodowych ratowników górskich była już przedmiotem mojej interpelacji nr 7490. Odpowiedź Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 lutego 2025 r. pozwoliła określić podstawowe parametry finansowania zawodowego komponentu GOPR i TOPR. Aktualne informacje dotyczące sytuacji kadrowej i płacowej wskazują jednak, że problem wymaga dalszych, konkretnych rozstrzygnięć.

Ratownictwo górskie stanowi wyspecjalizowany element systemu bezpieczeństwa publicznego. Jego sprawność zależy nie tylko od infrastruktury, wyposażenia i środków technicznych, lecz przede wszystkim od odpowiednio licznej, stabilnej i wysoko wykwalifikowanej kadry zawodowej. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera informacja, zgodnie z którą średnie wynagrodzenie ratownika GOPR pełniącego służbę operacyjną wynosi obecnie około 5 300 zł netto miesięcznie.

Takiego poziomu wynagrodzenia nie sposób analizować wyłącznie jako wewnętrznej kwestii polityki płacowej stowarzyszenia. GOPR i TOPR realizują ustawowo określone zadania publiczne bezpośrednio związane z ochroną życia i zdrowia, a państwo finansuje znaczną część kosztów utrzymania gotowości ratowniczej, w tym koszty zatrudnienia zawodowych ratowników. Zasadnicze znaczenie ma zatem pytanie, czy obecny poziom finansowania umożliwia tym organizacjom nie tylko formalne utrzymywanie określonej liczby etatów, lecz także skuteczne pozyskiwanie i zatrzymywanie w systemie osób posiadających kompetencje odpowiadające skali odpowiedzialności i specyfice wykonywanej pracy.

Jeżeli poziom wynagrodzeń przestaje być konkurencyjny wobec innych segmentów rynku pracy oraz innych służb i zawodów związanych z ratownictwem i bezpieczeństwem publicznym, konsekwencją może być wzrost rotacji, podejmowanie dodatkowego zatrudnienia, ograniczenie dyspozycyjności oraz odpływ osób posiadających najwyższe kwalifikacje i doświadczenie. W przypadku ratownictwa górskiego skutków tych procesów nie można szybko odwrócić. Utrata doświadczonego ratownika oznacza utratę kompetencji budowanych przez wiele lat, a ich odtworzenie wymaga czasu, nakładów szkoleniowych oraz doświadczenia operacyjnego, którego nie można zastąpić samym procesem rekrutacyjnym.

Dlatego problem wynagrodzeń należy traktować nie tylko jako zagadnienie pracownicze, lecz także jako element bezpieczeństwa i odporności całego systemu ratownictwa górskiego. Konieczne jest przy tym wyraźne rozróżnienie dwóch instrumentów. Pierwszym powinna być rzeczywista podwyżka wynagrodzeń, której celem będzie podniesienie obecnego poziomu płac do wysokości odpowiadającej kwalifikacjom, odpowiedzialności, dyspozycyjności oraz warunkom wykonywania pracy zawodowych ratowników. Drugim powinien być trwały mechanizm waloryzacji, zabezpieczający osiągnięty poziom wynagrodzeń przed ponownym spadkiem ich realnej wartości oraz utratą konkurencyjności na rynku pracy.

Sama waloryzacja nie rozwiąże problemu, jeżeli poziom bazowy wynagrodzeń jest już niewspółmierny do charakteru i wartości wykonywanej pracy. Indeksowanie takiego poziomu prowadziłoby jedynie do utrwalenia istniejącej dysproporcji.

Równolegle konieczne jest zwiększenie poziomu etatyzacji. W odpowiedzi na interpelację nr 7490 ministerstwo wskazało, że ze środków dotacji finansowanych było 123,5 etatu ratowniczego w GOPR oraz 43 etaty ratownicze w TOPR. Aktualne informacje wskazują natomiast na potrzebę dalszego zwiększania zatrudnienia zawodowego, w szczególności w GOPR.

Kwestii wynagrodzeń i etatyzacji nie można traktować jako dwóch niezależnych zagadnień. Są to wzajemnie powiązane elementy zdolności systemu do utrzymania odpowiedniej liczby profesjonalnych ratowników oraz zapewnienia ciągłości gotowości operacyjnej. Zwiększenie liczby etatów bez zapewnienia konkurencyjnych wynagrodzeń może nie przynieść oczekiwanego efektu kadrowego. Z kolei podniesienie wynagrodzeń bez zwiększenia liczby etatów nie rozwiąże problemu niedostatecznej obsady zawodowej. Oba działania powinny być zatem projektowane łącznie i w perspektywie wieloletniej.

Model finansowania ratownictwa górskiego nie może opierać swojej stabilności na założeniu, że etos służby będzie kompensował trwałą nieadekwatność ekonomicznych warunków zatrudnienia. Adekwatny poziom wynagrodzeń zawodowych ratowników górskich powinien być traktowany jako instrument utrzymania zdolności operacyjnej systemu bezpieczeństwa publicznego, a nie wyłącznie jako koszt osobowy realizacji zadania publicznego.

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Z poważaniem Iwona Krawczyk Posłanka na Sejm RP