Interpelacja w sprawie inicjatywy Kongresu Polonii Amerykańskiej dotyczącej przekazania Stanom Zjednoczonym pomników gen. Kazimierza Pułaskiego i gen. Ryszarda Kuklińskiego z okazji 250. rocznicy niepodległości USA

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie inicjatywy Kongresu Polonii Amerykańskiej (Polish American Congress), zmierzającej do przekazania narodowi amerykańskiemu – w związku z 250. rocznicą ogłoszenia Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych – dwóch pomników Polaków zasłużonych dla historii i bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych: generała Kazimierza Pułaskiego oraz generała Ryszarda Jerzego Kuklińskiego.

Rok 2026 jest rokiem semikwincentenarnym Stanów Zjednoczonych. Obchody America 250 obejmują m.in. programy upamiętniające wybitnych Amerykanów i bohaterów wspólnej historii, w tym koncepcję ogrodu lub zespołu pomników poświęconych osobom, które ukształtowały dzieje Stanów Zjednoczonych. W tym kontekście Kongres Polonii Amerykańskiej podjął inicjatywę, aby dwaj nasi rodacy – jeden z ojców amerykańskiej kawalerii, poległy pod Savannah w 1779 r., oraz oficer, którego decyzja w latach zimnej wojny miała zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa NATO i Stanów Zjednoczonych – stali się dodatkowym, polskim akcentem tych obchodów. Przedstawiciele Kongresu poinformowali mnie, że inicjatywa uzyskała zgodę władz federalnych oraz przychylność strony amerykańskiej, a informacje o przedsięwzięciu były przekazywane również polskim władzom, w tym Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Symbolika tej inicjatywy jest oczywista. Przyjaźń i sojusz polsko-amerykański nie zaczynają się w 1989 ani w 1999 roku. Sięgają samych początków Stanów Zjednoczonych: Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski walczyli o niepodległość młodej republiki, zanim Polska odzyskała własne państwo. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w uchwale przyjętej w sierpniu 2026 r. z okazji 250. rocznicy powstania USA sam przypomniał ten wątek, wskazując na braterstwo broni obu narodów. Generał Kukliński należy już do innego rozdziału tej samej historii – rozdziału XX wieku, w którym Polak ponownie stanął po stronie wolności amerykańskiej i zachodniej. Przekazanie obu pomników byłoby zatem nie tylko gestem Polonii, lecz potwierdzeniem ciągłości sojuszu trwającego – w wymiarze ideowym i osobowym – od ćwierć tysiąclecia.

Resort kultury ma w tej dziedzinie własne, konkretne doświadczenie. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego współfinansowało już pomnik gen. Kazimierza Pułaskiego w Jefferson Barracks Park w St. Louis: zgodnie z porozumieniem z 2024 r. pokryło koszty materiałów oraz wykonania postumentu i popiersia, a opiekę nad monumentem sprawuje oddział Kongresu Polonii Amerykańskiej w Missouri. To precedens, który pokazuje, że współpraca państwa polskiego z Polonią przy upamiętnieniach na ziemi amerykańskiej jest możliwa, skuteczna i dobrze odbierana. Inicjatywa związana z America 250 idzie dalej: nie o kolejny lokalny pomnik polonijny, lecz o wpisanie polskich bohaterów w federalny, ogólnokrajowy kontekst obchodów 250-lecia Stanów Zjednoczonych.

Kongres Polonii Amerykańskiej jest najstarszą federacyjną reprezentacją Polonii w USA. Skala i ranga przedsięwzięcia – zgoda władz federalnych, zbieg z programem pomników wybitnych Amerykanów, wymiar sojuszniczy – uzasadniają, aby strona polska nie ograniczyła się do biernej wiedzy o inicjatywie, lecz aktywnie ją wsparła: organizacyjnie, merytorycznie, a w razie potrzeby także finansowo, w ramach programów ministra kultury dotyczących dziedzictwa narodowego za granicą, promocji polskiej historii i współpracy z Polonią.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało poinformowane przez Kongres Polonii Amerykańskiej lub inne podmioty o inicjatywie przekazania Stanom Zjednoczonym pomników gen. Kazimierza Pułaskiego i gen. Ryszarda Kuklińskiego w związku z 250. rocznicą niepodległości USA? Jeżeli tak – kiedy, w jakiej formie i z jakim skutkiem te informacje zostały przyjęte?

2. Jak ministerstwo ocenia tę inicjatywę z punktu widzenia polityki kulturalnej państwa, ochrony i promocji polskiego dziedzictwa za granicą oraz symbolicznego wymiaru sojuszu polsko-amerykańskiego?

3. Czy resort prowadzi lub zamierza prowadzić w tej sprawie korespondencję albo konsultacje z Kongresem Polonii Amerykańskiej, Ambasadą RP w Waszyngtonie, Instytutem Polskim, Instytutem Pamięci Narodowej lub innymi instytucjami podległymi i współpracującymi?

4. Jakie konkretne działania – organizacyjne, programowe, promocyjne lub finansowe – ministerstwo jest gotowe podjąć, aby wesprzeć Polonię w tym przedsięwzięciu, w tym czy możliwe jest dofinansowanie projektu z programów ministra kultury na 2026 lub 2027 r.?

5. Czy ministerstwo dysponuje wiedzą o lokalizacji planowanych pomników, statusie zgód federalnych i lokalnych, harmonogramie realizacji oraz o tym, czy inicjatywa ma zostać włączona do szerszego programu upamiętnień America 250 (w tym koncepcji zespołu pomników wybitnych Amerykanów)?

6. Czy w ocenie resortu zasadne byłoby, aby strona polska – analogicznie do modelu zastosowanego przy pomniku gen. Pułaskiego w St. Louis – pokryła część kosztów artystycznych i materiałowych, pozostawiając stronie amerykańskiej i polonijnej koszty montażu, gruntu i opieki nad obiektami?

7. Czy ministerstwo rozważa oprawę inauguracji lub odsłonięcia obu pomników jako oficjalny element polskich obchodów 250-lecia USA, z udziałem przedstawiciela rządu RP?

8. W jakim terminie ministerstwo może przedstawić Kongresowi Polonii Amerykańskiej stanowisko i ofertę współpracy, tak aby przedsięwzięcie nie straciło charakteru jubileuszowego związanego z rokiem 2026?

Z wyrazami szacunku

dr Tomasz Rzymkowski