Interpelacja w sprawie dokonywania bez podstawy prawnej transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa par jednopłciowych

Szanowny Panie Ministrze,

22 maja 2026 r. w Dzienniku Ustaw zostało opublikowane rozporządzenie Ministra Cyfryzacji zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 667), zastępujące dotychczasowe rubryki „mężczyzna” oraz „kobieta” w aktach małżeństwa dwiema identycznymi rubrykami „mężczyzna/kobieta”, co w praktyce umożliwiałoby transkrypcję zagranicznych aktów małżeństwa par jednopłciowych, sformalizowanych za granicą. W uzasadnieniu projektu tego rozporządzenia (numer z wykazu: MC 37, projekt z dnia 13 maja 2026 r.) jako punkt odniesienia wskazano na trzy prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 3 marca 2026 r. (sygn. II SA/Ol 248/24), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 15 kwietnia 2026 r. (sygn. II SA/Go 673/25) oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2026 r. (sygn. II OSK 216/21), w którym to wyroku NSA stwierdził m.in., jakoby istniało „techniczne niedostosowanie systemu teleinformatycznego rejestracji stanu cywilnego oraz aktów wykonawczych (w tym nazewnictwo rubryk oparte na kryterium płci)”, które jednak – zdaniem NSA – „nie zwalnia organu administracji z obowiązku wykonania wyroku”. Jeszcze wcześniej, w oficjalnym komunikacie Ministerstwa Cyfryzacji z 16 stycznia 2026 r. znalazło się stwierdzenie, że projekt opracowywany jest „w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 25 listopada 2025 r., […] aby umożliwić praktyczne wdrożenie wyroku” ( https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/polska-przygotowuje-zmiany-w-dokumentach-stanu-cywilnego-po-wyroku-tsue ). Zgodnie z paragrafem § 2 tego rozporządzenia miało ono wejść w życie „po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia”, a zatem 23 sierpnia 2026 r.

Tymczasem już niecałe dwa tygodnie po opublikowaniu rozporządzenia, 3 czerwca 2026 r., grupa posłów złożyła w Trybunale Konstytucyjnym wniosek o zbadanie jego zgodności z Konstytucją RP. 28 lipca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok (sygn. akt U 2/26) stwierdzający, że rozporządzenie „w zakresie, w jakim wprowadza w załącznikach od nr. 1 do nr. 6 wzory dokumentów przeznaczone do sporządzania i wydawania odpisów aktów małżeństwa oraz zaświadczeń, dotyczących związków zawartych za granicą niestanowiących związku kobiety i mężczyzny, jest niezgodne z art. 92 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W komunikacie po ogłoszeniu wyroku Trybunał Konstytucyjny doprecyzował, że „art. 18 Konstytucji RP definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny i wyraża konstytucyjną zasadę heteroseksualności małżeństwa. Polski system prawny nie zna małżeństwa zawartego między dwoma mężczyznami albo dwiema kobietami, więc w konsekwencji niedopuszczalne jest dokonanie transkrypcji aktu małżeństwa zawartego za granicą pomiędzy osobami tej samej płci jako małżeństwa w świetle polskiego prawa. Zasada ta wiąże prawodawcę we wszystkich sytuacjach uznawania określonego związku za małżeństwo na gruncie prawa polskiego, w tym przy określaniu wzorów dokumentów służących do transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa. Niedopuszczalne zatem jest wydawanie aktów normatywnych o randze podustawowej, które zgodnie z zamysłem prawodawcy miałyby technicznie umożliwiać transkrypcję aktu małżeństwa zawartego za granicą, które to małżeństwo nie ma cechy, jaką ustrojodawca zastrzegł dla tego typu związku, tj. odmienności płci małżonków”.

Tego samego dnia, 28 lipca 2026 r. – a zatem na ponad trzy tygodnie przed wejściem w życie rozporządzenia – minister cyfryzacji poinformował jednak w mediach społecznościowych, że „na dziś mamy w Polsce już 184 transkrypcje aktów małżeństwa par jednopłciowych zawartych za granicą” ( https://x.com/KGawkowski/status/2082084178040930782 ). W komunikacie z 23 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji ogłosiło natomiast, że „zmiana wzorów aktów małżeństwa jest odpowiedzią na wieloletnie orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące obowiązku zapewnienia skutecznej możliwości transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego. Szczególne znaczenie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. II OSK 216/21, a także późniejsze orzeczenia sądów administracyjnych” ( https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/transkrypcja-zagranicznych-aktow-malzenstwa--nowe-zasady-wchodza-w-zycie ). Z kolei 24 sierpnia 2026 r. minister cyfryzacji poinformował, że „pierwsze akty małżeństwa transkrybowane z zagranicy w Polsce miały miejsce już po godz. 9 rano. Do godzin wczesnych przedpołudniowych już 11 par jednopłciowych w Polsce otrzymało nowy akt małżeństwa”.

Przywołane wyżej fakty wskazują na istnienie dwóch istotnych zagadnień zasługujących na pilne i szczegółowe wyjaśnienie.

Po pierwsze: Jakim sposobem dokonywane były transkrypcje aktów małżeństwa par jednopłciowych przed 23 sierpnia 2026 r., w liczbie przynajmniej 184, skoro nie weszło jeszcze w życie rozporządzenie, które by je umożliwiało? Skoro minister cyfryzacji już 28 lipca 2026 r. posiadał wiedzę o dokonywaniu takich transkrypcji bez jakiejkolwiek obowiązującej podstawy prawnej, to czy wobec osób dokonujących takich bezprawnych transkrypcji zostało wszczęte jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające na gruncie dyscyplinarnym lub karnym? Skąd minister cyfryzacji posiadał tak dokładną wiedzę dotyczącą konkretnej liczby tych transkrypcji, skoro wciąż miało miejsce „techniczne niedostosowanie systemu teleinformatycznego rejestracji stanu cywilnego” (fakt, że 24 sierpnia 2026 r. minister posiadał już dane dotyczące liczby transkrypcji z danego dnia, sugeruje istnienie systemu umożliwiającego monitorowanie transkrypcji „w czasie rzeczywistym”)? Zakładając nawet hipotetycznie, że dany kierownik Urzędu Stanu Cywilnego mógł (błędnie) potraktować orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego czy nawet Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jako prawotwórcze, to czy faktycznie takie orzeczenie zapadło w każdej spośród tych 184 spraw?

Po drugie: Jakie to konkretnie „wieloletnie orzecznictwo” miało na myśli Ministerstwo Cyfryzacji, używając tego wyrażenia w komunikacie z 23 sierpnia 2026 r.? Oprócz przywołanego w uzasadnieniu projektu rozporządzenia wyroku NSA z 20 marca 2026 r. (sygn. akt II OSK 216/21) wiemy także o istnieniu przynajmniej trzech innych analogicznych orzeczeń NSA wydanych jednego dnia – 7 maja 2026 r. (sygn. akt II OSK 1075/23, II OSK 2070/23 oraz II OSK 2073/23). Do wszystkich trzech wyraził jednak zdanie odrębne jeden z członków składu orzekającego – sędzia Tomasz Bąkowski, wskazując na oczywisty „brak możliwości dokonania transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci”. Dodając do tego dwa wspomniane wyżej prawomocne wyroki – wyrok WSA w Olsztynie z 3 marca 2026 r. (sygn. II SA/Ol 248/24) oraz wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15 kwietnia 2026 r. (sygn. II SA/Go 673/25), a także wyrok WSA w Lublinie z 28 kwietnia 2026 r. (sygn. akt III SA/Lu 82/24), oznacza to łącznie istnienie czterech prawomocnych orzeczeń NSA oraz trzech prawomocnych orzeczeń WSA, wszystkich datowanych na rok 2026. Stoi to w ewidentnej sprzeczności z treścią komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji z 23 sierpnia 2026 r., jakoby istniało w tym zakresie „wieloletnie orzecznictwo”. Orzeczenia te należy traktować raczej jako „eksces orzeczniczy” (określenia tego używa m. in. czasopismo naukowe „Metryka. Studia z zakresu prawa osobowego i rejestracji stanu cywilnego”), jako że stoją one w całkowitej sprzeczności z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego wydaną w składzie siedmiu sędziów 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt II OPS 1/19).

Raz jeszcze podkreślę, że niniejsza interpelacja dotyczy wyłącznie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci, dokonanych przed 23 sierpnia 2026 r.

W związku z powyższymi zagadnieniami niniejszym kieruję do Pana Ministra (do wiadomości ministra spraw wewnętrznych i administracji ze względu na fakt sprawowania nadzoru nad działalnością wojewodów w zakresie rejestracji stanu cywilnego – art. 11 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego) następujące pytania:

Z wyrazami szacunku

Karina Bosak

Poseł na Sejm RP