Interpelacja w sprawie zasad wydatkowania nieodebranych kaucji oraz przejrzystości finansowej operatorów systemu kaucyjnego

Szanowna Pani Minister,

od 1 października 2025 r. w Polsce funkcjonuje system kaucyjny obejmujący jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych, metalowe puszki oraz szklane butelki wielokrotnego użytku. Zgodnie z informacjami opublikowanymi przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska zezwolenia na prowadzenie systemu otrzymało dotychczas osiem podmiotów reprezentujących, działających jako operatorzy systemu kaucyjnego.

Zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi środki pochodzące z nieodebranych kaucji, sprzedaży zebranych odpadów opakowaniowych oraz sprzedaży materiałów uzyskanych z ich przetworzenia mają być przeznaczane na finansowanie systemu kaucyjnego. Obowiązujące przepisy nie wskazują jednak w sposób dostatecznie precyzyjny, jakie wydatki mogą zostać uznane za finansowanie systemu ani jaka część tych środków może być przeznaczana na koszty administracyjne.

W przestrzeni publicznej pojawiły się wątpliwości, czy środki pochodzące z nieodebranych kaucji mogą być wykorzystywane między innymi na wysokie wynagrodzenia i premie kadry zarządzającej, obsługę prawną i doradczą, działania marketingowe i wizerunkowe, a także zakup usług od akcjonariuszy operatorów lub innych podmiotów z nimi powiązanych.

Ministerstwo zapewnia, że operatorzy działają w formule non-profit, a nieodebrane kaucje nie mogą stanowić dywidendy, nagrody ani premii dla operatorów. Sama deklaracja działania bez nastawienia na zysk nie wyklucza jednak możliwości pośredniego transferowania środków poprzez wynagrodzenia, premie, umowy doradcze, opłaty za zarządzanie czy transakcje zawierane z podmiotami powiązanymi.

Problem ma istotne znaczenie społeczne. Kaucje są pobierane od milionów konsumentów, natomiast środki, których konsumenci nie odzyskają, pozostają w systemie zarządzanym przez prywatne spółki. Tym samym konieczne jest zagwarantowanie pełnej przejrzystości ich gromadzenia, przechowywania oraz wydatkowania.

Niepokój potęguje fakt, że sprawozdawczość przewidziana w obecnych przepisach koncentruje się przede wszystkim na liczbie opakowań oraz wysokości kaucji pobranej, zwróconej i nieodebranej. Nie zapewnia natomiast obywatelom łatwego dostępu do szczegółowych informacji o przeznaczeniu środków finansowych przez poszczególnych operatorów.

W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z następującymi pytaniami: