Interpelacja w sprawie realizacji programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021-2027 w zakresie współfinansowania przez ministra funduszy i polityki regionalnej powoływania i działalności społecznych agencji najmu (SAN) przez gminy

Szanowna Pani Ministro,

ustawa z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1243), która weszła w życie z dniem 23 lipca 2021 r., w art. 1 dokonała zmiany w ustawie z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (Dz. U. z 2019 r. poz. 2195 oraz z 2021 r. poz. 11 i 1177, dalej: PBudMieszkU) w ten sposób, że m.in. dodała rozdział 3a w brzmieniu: „Rozdział 3a Społeczne agencje najmu”.

Jak czytamy w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1070 z IX kadencji Sejmu RP):

„W myśl projektowanych przepisów przez SAN rozumie się podmiot prowadzący działalność statutową w sferze tworzenia warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej, tj. działalność polegającą na dzierżawie lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowaniu tych lokali lub budynków osobom fizycznym wskazanym przez gminę (spełniającym kryteria określone w uchwale rady gminy). Takim podmiotem może być zarówno spółka, w której gmina lub gminy dysponują udziałem większościowym, jak i organizacja pozarządowa taka jak stowarzyszenie lub fundacja albo spółdzielnia socjalna jako podmiot uprawniony do prowadzenia działalności pożytku publicznego – warunkiem jest to, by dochody z działalności statutowej SAN były w całości przeznaczane na taką działalność (tj. działalność polegającą na dzierżawie zasobów mieszkaniowych i ich wynajmie osobom wskazanym przez gminę). Przepis ten nie wyklucza przy tym tego, by SAN były prowadzone przez istniejące spółki gminne zajmujące się sprawami mieszkaniowymi, w tym również towarzystwa budownictwa społecznego lub społeczne inicjatywy mieszkaniowe. Aby możliwe było prowadzenie działalności SAN na terenie gminy, konieczne jest zawarcie umowy pomiędzy tą gminą a SAN. Projektowany przepis przewiduje, że umowa będzie określać m.in. skalę działań SAN (liczbę dzierżawionych i wynajmowanych lokali), zasady współfinansowania przez gminę działalności realizowanej przez SAN, zasady sprawozdawczości oraz zasady podziału odpowiedzialności za nieuregulowane należności czynszowe opuszczającego wynajmowany zasób najemcy między gminę a SAN. Umowa między gminą a SAN będzie zawierana na okres 5 lat. W odniesieniu do agencji będących spółkami gminnymi dopuszczono jednak możliwość jej przedłużenia o kolejne 5 lat na wniosek SAN złożony w ostatnim roku obowiązywania umowy o współpracy (przedłużenie to będzie można ponawiać w tym samym trybie).Rozwiązanie to jest uzasadnione formą spółki gminnej, która w naturalny sposób jest ściśle powiązana z samą gminą i bezpośrednio wykonuje zadania samorządu pod stałym nadzorem gminy jako właściciela i zleceniodawcy”.

Komentując treść przepisów zamieszczonych w rozdziale 3a ww. ustawy, należy wskazać, że społeczna agencja najmu została zdefiniowana w ustawie jako podmiot prowadzący działalność polegającą na dzierżawie lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych od ich właścicieli oraz wynajmowaniu tych lokali lub tych budynków osobom fizycznym wskazanym przez gminę na zasadach określonych w ustawie.

Ustawodawca uznał, że działalność taka może być prowadzona jedynie w formie osoby prawnej oraz określił katalog takich osób, zaliczając do niego fundacje, stowarzyszenia, spółdzielnie socjalne oraz takie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, w których gmina lub gminy dysponują odpowiednio ponad 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub na walnym zgromadzeniu. Zgodnie z art. 22a ust. 3 PBudMieszkU dochody z działalności polegającej na najmie lokali dzierżawionych na mocy zawartych umów SAN przeznacza w całości na tę działalność.

W wyniku realizacji ustawy gminy powołały nowe spółki komunalne, którym powierzyły realizację zadań społecznych agencji najmu, albo rozszerzyły zakres działalności spółek komunalnych działających w obszarze mieszkalnictwa o usługi społecznej agencji najmu.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej pod koniec 2025 roku zawarło z kilkoma gminami oraz lokalnymi organizacjami pozarządowymi umowy o dofinansowanie projektu w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021–2027, których celem było współfinansowanie powołania i działania społecznych agencji najmu (SAN).

W świetle uwag przedstawionych powyżej uprzejmie proszę Panią Ministrę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej przewiduje w nowym roku budżetowym 2027 kolejną edycję projektu w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021–2027, którego celem będzie współfinansowanie powołania i działalności społecznych agencji najmu (SAN)?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura