Interpelacja w sprawie zasad przyznawania obywatelom Ukrainy polskich emerytur oraz dopłat do wysokości najniższej emerytury

Szanowna Pani Minister,

w debacie publicznej ponownie pojawiły się informacje dotyczące możliwości uzyskiwania przez obywateli Ukrainy polskich świadczeń emerytalnych po bardzo krótkim okresie legalnej pracy w Polsce i odprowadzeniu nawet jednej składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z przedstawianymi publicznie wyjaśnieniami krótki okres podlegania ubezpieczeniu w Polsce może stanowić podstawę do przyznania polskiej emerytury w wysokości wynikającej z faktycznie zgromadzonych składek. Jednocześnie okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i na Ukrainie mogą być sumowane na podstawie umowy między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym, sporządzonej w Kijowie 18 maja 2012 r. Połączenie mechanizmu sumowania okresów ubezpieczenia, określonego przede wszystkim w art. 12 tej umowy, z art. 87 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może prowadzić do sytuacji, w której osoba posiadająca wieloletni staż ubezpieczeniowy na Ukrainie i jedynie bardzo krótki okres ubezpieczenia w Polsce uzyska prawo do podwyższenia łącznej kwoty świadczeń do wysokości najniższej polskiej emerytury, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów ustawowych, w szczególności zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy obywatel Ukrainy, który podlegał polskiemu ubezpieczeniu emerytalnemu jedynie przez jeden dzień albo inny bardzo krótki okres, a wymagany staż 20 lat w przypadku kobiety lub 25 lat w przypadku mężczyzny osiąga dopiero po doliczeniu okresów ubezpieczenia na Ukrainie, może otrzymać podwyższenie sumy polskiego i ukraińskiego świadczenia do wysokości najniższej polskiej emerytury?

2. Proszę o przedstawienie wszystkich warunków, które taka osoba musi spełnić, oraz jednoznaczne wskazanie, czy minimalny okres ubezpieczenia w Polsce wymagany do uzyskania takiej dopłaty wynosi jeden dzień, miesiąc, rok czy inny okres.

3. Które dokładnie przepisy prawa krajowego oraz postanowienia polsko-ukraińskiej umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią podstawę przyznania obywatelowi Ukrainy polskiej emerytury i jej podwyższenia do wysokości najniższej emerytury?

4. Proszę w szczególności o wyjaśnienie sposobu stosowania art. 12 i 13 umowy oraz art. 24, art. 26 i art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także o wskazanie, czy art. 13 umowy, odnoszący się do okresów ubezpieczenia krótszych niż 12 miesięcy, wyklucza przyznanie świadczenia w przypadku opłacenia tylko jednej składki.

5. Ilu obywateli Ukrainy otrzymuje obecnie z ZUS polskie emerytury, a ilu korzysta z podwyższenia sumy polskiego i ukraińskiego świadczenia do wysokości najniższej emerytury?

6. Jakie dodatkowe kwoty wypłacono obywatelom Ukrainy pobierającym polskie emerytury w postaci trzynastych i czternastych emerytur oraz innych dodatków finansowanych z FUS lub budżetu państwa w latach 2019-2026?

7. Czy ministerstwo planuje zmianę przepisów krajowych lub podjęcie rozmów z władzami Ukrainy w sprawie zmiany umowy o zabezpieczeniu społecznym, tak aby prawo do finansowanej przez polskich podatników dopłaty do najniższej emerytury zależało od odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia i realnego wkładu składkowego w Polsce?

8. Czy rozważane jest wprowadzenie minimalnego, np. pięcioletniego lub dziesięcioletniego, okresu ubezpieczenia w Polsce, proporcjonalnego ustalania wysokości dopłaty albo wyłączenia prawa do pełnych dodatkowych świadczeń rocznych w przypadkach, gdy polska emerytura została wyliczona na podstawie jedynie symbolicznego okresu ubezpieczenia?

Z poważaniem

Jan Warzecha Poseł na Sejm RP