Interpelacja nr 20676

Interpelacja w sprawie krzywdzącego rolników sposobu oceny suszy rolniczej w 2026 roku, dramatycznej sytuacji producentów fasoli w pow. tomaszowskim, ze szczególnym uwzględnieniem gm. Telatyn, odpowiedzialności za niedoskonałości systemu szacowania strat oraz konieczności zapewnienia rzeczywistej pomocy poszkodowanym gospodarstwom

Adresat: minister rolnictwa i rozwoju wsi

Data wpływu: 2026-10-26

W skrócie

Posłowie Jarosław Sachajko zwraca się do ministra rolnictwa z krytyką dotyczącą niesprawiedliwej oceny suszy rolniczej w 2026 roku oraz dramatycznej sytuacji producentów fasoli w powiecie tomaszowskim, szczególnie w gminie Telatyn, wskazując na niedoskonałości systemu szacowania strat. Posłowie domaga się przejrzystości, korekt algorytmu oraz zapewnienia realnej pomocy dla poszkodowanych gospodarstw, podkreślając brak zaufania do obiektywności systemu.

Opis wygenerowany automatycznie na podstawie danych Sejmu RP · jak powstają opisy AI

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze!

Zwracam się do Pana Ministra w związku z dramatyczną sytuacją rolników z gminy Telatyn i pozostałych gmin powiatu tomaszowskiego, którzy w 2026 roku ponieśli znaczne straty w uprawach rolnych na skutek niekorzystnych warunków atmosferycznych, w szczególności wysokich temperatur i niedoboru opadów.

Sprawa ta ujawnia poważny problem funkcjonowania państwowego systemu monitorowania suszy i szacowania szkód w rolnictwie. Rolnicy alarmują, że ich plantacje zostały zniszczone, a państwowy algorytm nie odzwierciedla rzeczywistej skali poniesionych strat. Rolnik widzi uschnięte rośliny, niezawiązane strąki, puste pola i stracone pieniądze. Tymczasem system informatyczny potrafi wskazywać straty wielokrotnie niższe od tych, które według relacji producentów rzeczywiście wystąpiły. W efekcie producent rolny może znaleźć się w absurdalnej sytuacji: poniósł koszty uprawy, utracił znaczną część plonu, ale nie może uzyskać dokumentu potwierdzającego straty na poziomie odpowiadającym rzeczywistości.

Panie Ministrze, rolnik nie utrzymuje rodziny z wyniku algorytmu, lecz z plonów, które udało mu się wyprodukować i sprzedać. Państwo nie może sprowadzać problemu rzeczywistych strat do wyliczeń komputerowych, jeżeli pojawiają się poważne, udokumentowane wątpliwości dotyczące prawidłowości tych wyliczeń.

I. Zgłoszenia uszkodzeń upraw na powierzchni prawie 2 tys. hektarów w jednej gminie

Według danych Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego przytoczonych przez „Kronikę Tygodnia” 10 września 2026 roku w powiecie tomaszowskim zgłoszono uszkodzenia upraw spowodowane wysokimi temperaturami na powierzchni 10 106,72 ha. Zdecydowaną większość tej powierzchni stanowiły uprawy fasoli – około 9372 ha.

W samej gminie Telatyn zgłoszono uszkodzenia upraw na powierzchni 1926,68 ha, w tym 1891,50 ha fasoli. Oznacza to, że około 19% całej powierzchni zgłoszonych uszkodzeń w powiecie tomaszowskim przypadało na jedną gminę.

Są to dane dotyczące powierzchni zgłoszonych uszkodzeń, a nie ostatecznie zatwierdzonych strat w plonach. Niemniej ich skala powinna była skłonić właściwe instytucje do szczególnie dokładnego zbadania sytuacji.

Według relacji przedstawicieli Lubelskiej Izby Rolniczej zdarzały się przypadki, w których rolnicy oceniali straty na 95–98%, podczas gdy aplikacja suszowa miała wskazywać zaledwie 11%.

Jeżeli takie rozbieżności zostaną potwierdzone, trudno będzie uznać funkcjonowanie systemu za zadowalające.

Nie chodzi przecież o niewielkie różnice wynikające ze stosowania odmiennej metodologii. Mówimy o sytuacjach, w których różnica pomiędzy oceną rolnika a wynikiem systemu może wynosić kilkadziesiąt punktów procentowych.

Co więcej, jak alarmują przedstawiciele samorządu rolniczego, część rolników zrezygnowała ze zbiorów lub zlikwidowała plantacje, ponieważ przewidywana wartość plonu nie uzasadniała poniesienia dodatkowych kosztów.

Czy państwowy system ma służyć ustalaniu rzeczywistych strat, czy jedynie generowaniu urzędowych dokumentów, niezależnie od tego, co dzieje się na polach?

W mojej ocenie istnieją wystarczające przesłanki, aby przeprowadzić szczegółową kontrolę wiarygodności wyników i sposobu działania aplikacji suszowej na tym obszarze.

II. Dlaczego gmina Telatyn miałaby być wyjątkiem w powiecie tomaszowskim?

Mieszkańcy gminy Telatyn zwracają uwagę na szczególnie niepokojącą okoliczność. Według przekazanych mi informacji gmina Telatyn miała być jedyną spośród 13 gmin powiatu tomaszowskiego, w której nie zostały spełnione kryteria suszy rolniczej, pomimo znacznych zgłoszonych strat w uprawach.

Informacja ta wymaga urzędowego potwierdzenia, z uwzględnieniem wszystkich okresów raportowania i poszczególnych rodzajów upraw.

Jeżeli okaże się prawdziwa, ministerstwo powinno szczegółowo wyjaśnić, dlaczego właśnie ta gmina została zakwalifikowana inaczej.

Czy zadecydowały rzeczywiste różnice w opadach atmosferycznych, przyjęte parametry glebowe, sposób interpolacji danych meteorologicznych, a może zastosowana metodologia nie potrafi odpowiednio odzwierciedlić warunków występujących na lokalnych polach?

Mieszkańcy mają prawo poznać odpowiedź.

Granica administracyjna gminy nie zatrzymuje suszy, a roślina nie przestaje odczuwać niedoboru wody tylko dlatego, że rośnie na glebie sklasyfikowanej jako bardziej odporna na suszę.

Różnice w wynikach monitoringu mogą oczywiście wynikać z obiektywnych uwarunkowań przyrodniczych. Powinny jednak zostać wyjaśnione na podstawie konkretnych danych, a nie ogólnikowych zapewnień o poprawności zastosowanego modelu.

Jeżeli państwo twierdzi, że na danym obszarze nie wystąpiły warunki suszy rolniczej, powinno potrafić szczegółowo wyjaśnić rolnikom, dlaczego tak ustalono, szczególnie wtedy, gdy dokumentują oni poważne straty produkcyjne.

Tego wymaga szacunek dla obywateli i przejrzystość działania administracji publicznej.

III. Administracja wojewódzka wskazuje na problem systemowy

Najbardziej niepokojące jest jednak to, że wątpliwości dotyczące działania algorytmu nie są zgłaszane wyłącznie przez rolników.

Według opublikowanej 2 września 2026 roku relacji portalu InfoTomaszów, przytaczającej odpowiedź Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego na interwencję samorządu gminy Telatyn, sam urząd miał wskazać, że problem dotyczy metodologii i konstrukcji algorytmu, a nie tylko jego stosowania w indywidualnych przypadkach.

Jest to niezwykle poważna informacja. Jeżeli administracja wojewódzka rzeczywiście zidentyfikowała problem o charakterze systemowym, to obowiązkiem ministra rolnictwa jest doprowadzenie do jego wyjaśnienia oraz ustalenie, czy istnieje potrzeba wprowadzenia zmian. Nie można przerzucać konsekwencji ewentualnych niedoskonałości państwowego systemu informatycznego na rolników, którzy nie mieli żadnego wpływu na jego konstrukcję. Rolnicy nie mogą ponosić finansowych konsekwencji błędów państwa, jeżeli takie błędy zostaną potwierdzone.

Powstaje również pytanie o odpowiedzialność za brak odpowiednio szybkiej reakcji na zgłaszane nieprawidłowości.

Przedstawiciele gminy Telatyn interweniowali w Lubelskim Urzędzie Wojewódzkim już w sierpniu 2026 roku. Rolnicy potrzebowali pomocy wtedy, gdy podejmowali decyzje dotyczące zbiorów, zabezpieczenia gospodarstw, spłaty zobowiązań i finansowania kolejnego sezonu. Tymczasem szczegółowe zasady nowej pomocy za czerwcowe upały zostały udostępnione dopiero w październiku.

Czy ministerstwo zdaje sobie sprawę, jak trudno prowadzić gospodarstwo, kiedy wiadomo już, że plonu nie będzie, ale nadal nie wiadomo, czy i na jaką pomoc można liczyć?

IV. Niewystarczające uwzględnianie specyfiki uprawy fasoli

Powiat tomaszowski jest ważnym obszarem produkcji fasoli. Jest to uprawa wymagająca znacznych nakładów finansowych i szczególnie wrażliwa na warunki atmosferyczne w określonych fazach rozwoju. Wysokie temperatury w okresie kwitnienia i zawiązywania strąków mogą prowadzić do istotnego ograniczenia plonów, nawet jeżeli gleba wcześniej zgromadziła pewne zapasy wody.

System Monitoringu Suszy Rolniczej wykorzystuje klimatyczny bilans wodny oraz parametry związane z kategorią gleby. Taki sposób oceny może być naukowo uzasadniony jako metoda określania zagrożenia suszą. Nie musi jednak odzwierciedlać całej skali strat wynikających z jednoczesnego działania suszy i wysokich temperatur.

Problem ten wymaga szczególnego zbadania w przypadku fasoli.

Należy również wyjaśnić, czy różne rodzaje upraw fasoli są prawidłowo klasyfikowane w systemie oraz czy uwzględniana jest specyfika uprawy fasoli na suche nasiona.

Nie wystarczy stworzyć jeden model i oczekiwać, że każda uprawa w każdych warunkach pogodowych będzie zachowywała się zgodnie z jego założeniami.

Ministerstwo powinno dysponować badaniami potwierdzającymi przydatność stosowanych modeli do oceny warunków występujących w rzeczywistych gospodarstwach rolnych.

Jeżeli takich badań dla konkretnego rodzaju uprawy i lokalnych warunków nie przeprowadzono, należy jasno to przyznać i podjąć odpowiednie działania.

V. Rolnik nie może być bezradny wobec wyniku aplikacji

Kolejnym problemem jest możliwość skutecznej weryfikacji wyników generowanych przez aplikację suszową. Ministerstwo powinno jednoznacznie wyjaśnić, jakie uprawnienia przysługują rolnikom w przypadku stwierdzenia niezgodności między wynikiem modelu a udokumentowanymi stratami.

Trzeba przy tym rozróżnić możliwość korygowania danych we wniosku, weryfikacji protokołu lub kalkulacji oraz zaskarżenia decyzji o przyznaniu pomocy. Nie są to identyczne procedury i nie można przedstawiać ich rolnikom jako jednego mechanizmu.

Zasadne jest również zbadanie roli komisji terenowych i możliwości wykorzystywania wyników ich oględzin. Państwowy system nie powinien stawiać rolnika w sytuacji, w której dokumentacja fotograficzna, oględziny plantacji, rzeczywiste wyniki zbiorów i inne obiektywne dowody nie pozwalają mu uzyskać merytorycznego wyjaśnienia poważnych rozbieżności.

Nie oznacza to, że każde oszacowanie przedstawione przez rolnika musi zostać automatycznie zaakceptowane. Oznacza jednak, że producent powinien mieć prawo do rzetelnego rozpatrzenia udokumentowanych zastrzeżeń.

Cyfryzacja administracji miała ułatwiać życie obywatelom, a nie tworzyć sytuację, w której człowiek pozostaje bezradny wobec wyniku programu komputerowego.

Jeżeli obecne przepisy nie zapewniają wystarczających możliwości weryfikacji wyników, ministerstwo powinno przedstawić propozycję ich zmiany.

VI. 300 zł na hektar fasoli – czy to realna pomoc?

Szczególne zdziwienie budzi przyjęta przez rząd wysokość pomocy dla producentów fasoli poszkodowanych przez czerwcowe upały.

Zgodnie z zasadami programu uruchomionego 22 października 2026 roku rolnik może otrzymać 300 zł na hektar fasoli pod warunkiem spełnienia szczegółowych kryteriów dotyczących temperatury i lokalizacji upraw. 300 zł na hektar przy stratach, które według relacji rolników sięgają miejscami niemal całego plonu!

Czy ktoś w ministerstwie przeanalizował rzeczywiste koszty produkcji jednego hektara fasoli?

Czy ustalono wysokość wydatków na materiał siewny, nawozy, paliwo, środki ochrony roślin oraz wykonywane zabiegi agrotechniczne?

Czy porównano tę kwotę z wartością utraconego plonu?

Oczywiście należy odróżnić doraźną pomoc publiczną od pełnego odszkodowania. Jednak wysokość wsparcia powinna mieć racjonalne uzasadnienie ekonomiczne.

W przypadku utraty zdecydowanej większości plonów 300 zł może stanowić jedynie niewielki ułamek poniesionych kosztów.

Co więcej, program opiera się na pomocy de minimis w rolnictwie, a więc podlega określonym limitom. Łączny budżet pomocy został ograniczony do 100 mln zł. Jeżeli zapotrzebowanie wynikające z wniosków przekroczy tę kwotę, przewidziano proporcjonalne zmniejszenie pomocy. Oznacza to, że nawet stawka 300 zł/ha może zostać obniżona.

W dodatku pomoc została ograniczona do szkód spowodowanych wysoką temperaturą wynoszącą co najmniej 37°C w dniach 27–29 czerwca 2026 roku.

Tymczasem straty w uprawie fasoli mogą być wynikiem także dłuższego oddziaływania suszy i wysokich temperatur, które nie muszą osiągać tak określonego progu w konkretnych dniach.

Należy zatem zapytać, jakie rozwiązanie przewidziano dla tych gospodarstw, których plony zostały poważnie uszkodzone w innych terminach lub wskutek łącznego działania kilku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.

Rolnicy nie oczekują szczególnego traktowania. Oczekują uczciwych zasad, wiarygodnego szacowania strat i pomocy odpowiadającej rzeczywistej skali problemu. Nie mogą być traktowani jak petenci, których obowiązkiem jest bezwarunkowa akceptacja każdego wyniku wygenerowanego przez państwowy system.

VII. Równe traktowanie bez względu na przynależność polityczną

W korespondencji kierowanej do mojego biura mieszkańcy gminy Telatyn pytają również, czy odmienne wyniki oceny suszy mogły mieć związek z przynależnością polityczną władz gminy.

Nie ma obecnie dowodów pozwalających potwierdzić takie przypuszczenia.

Jednak właśnie dlatego konieczne jest udostępnienie szczegółowych danych, które pozwolą jednoznacznie wykazać, że ocena wszystkich gmin opiera się wyłącznie na obiektywnych kryteriach.

Rolnik nie może być uzależniony od tego, kto jest wójtem jego gminy, jaką partię reprezentuje lub jakie ma relacje z przedstawicielami administracji państwowej. Nie może też pozostawać z poczuciem, że jego sytuacja jest oceniana według zasad, których nie można sprawdzić.

Państwo ma obowiązek traktować wszystkich rolników jednakowo – niezależnie od przekonań politycznych, miejsca zamieszkania czy przynależności partyjnej samorządowców. Przejrzystość danych i możliwość niezależnej kontroli stanowią najlepszy sposób rozwiania takich wątpliwości.

VIII. Potrzebne konkretne działania, a nie kolejne zapewnienia

Sprawa Telatyna wymaga pilnej reakcji ministra rolnictwa. Nie chodzi o kolejny ogólnikowy komunikat dotyczący metodologii ani o zapewnienie, że system zostanie kiedyś udoskonalony.

Chodzi o konkretne działania:

- wyjaśnienie rzeczywistych przyczyn rozbieżności w wynikach monitoringu, - przeprowadzenie niezależnej weryfikacji dla Telatyna i sąsiednich gmin, - określenie możliwości ponownej oceny strat, - ustalenie, którzy rolnicy mogą skorzystać z dostępnych programów pomocy, - przygotowanie rozwiązań dla gospodarstw, które poniosły wysokie straty, ale nie spełniają szczegółowych kryteriów obecnego programu.

Od ministra rolnictwa oczekuję osobistego zainteresowania się tą sprawą oraz przedstawienia działań, które mogą zostać wdrożone jeszcze w 2026 roku. Nie można zasłaniać się algorytmem, kiedy rolnicy tracą plony, dochody i możliwość finansowania kolejnego sezonu.

Jeżeli system działa prawidłowo, należy przedstawić przekonujące dowody jego poprawności. Jeżeli natomiast ujawniono problemy metodologiczne, państwo musi je usunąć i ocenić konsekwencje dla rolników. Samo przyznanie, że istnieje problem, nie jest jeszcze jego rozwiązaniem.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo potwierdza, że w 2026 roku gmina Telatyn była jedyną spośród 13 gmin powiatu tomaszowskiego, w której nie zostały spełnione kryteria suszy rolniczej? Jeżeli tak, to jakie konkretne czynniki spowodowały tę odmienną kwalifikację? Proszę o przekazanie pełnych wyników monitoringu dla wszystkich gmin powiatu, z uwzględnieniem rodzajów upraw, okresów raportowania, kategorii gleb i powierzchni gruntów objętych stwierdzonym zagrożeniem.

2. Dlaczego przy zgłoszonych uszkodzeniach upraw obejmujących 1926,68 ha w gminie Telatyn występują tak poważne wątpliwości dotyczące wyników państwowego systemu szacowania suszy? Czy ministerstwo porównało wyniki modelu z rzeczywistymi stratami w plonach? Jeżeli nie, dlaczego dotychczas nie przeprowadzono takiej weryfikacji?

3. Czy ministerstwo potwierdza informacje o przypadkach, w których rolnicy zgłaszali straty wynoszące 95–98%, podczas gdy aplikacja suszowa wskazywała nawet zaledwie 11%? Ile takich przypadków stwierdzono w powiecie tomaszowskim, jakie były ich przyczyny i jakie działania podjęto w celu wyjaśnienia rozbieżności? Proszę o przedstawienie danych zbiorczych.

4. Czy ministerstwo potwierdza stanowisko przypisywane Lubelskiemu Urzędowi Wojewódzkiemu, że problem zgłoszony przez gminę Telatyn ma charakter systemowy i dotyczy metodologii oraz konstrukcji algorytmu? Jeżeli tak, od kiedy ministerstwo posiadało taką wiedzę, jakie działania podjęto i kto odpowiada za ocenę poprawności stosowanych rozwiązań? Czy ustalono harmonogram ich ewentualnej korekty?

5. Jakie konkretne dane meteorologiczne i glebowe zastosowano przy ocenie zagrożenia suszą w gminie Telatyn? Proszę o wskazanie lokalizacji stacji pomiarowych, sposobu interpolacji danych, przypisanych kategorii gleb i zastosowanych wartości progowych. Czy zweryfikowano, czy wyniki dla działek położonych po obu stronach granic administracyjnych są wzajemnie spójne i odpowiadają rzeczywistym warunkom?

6. Czy system IUNG-PIB prawidłowo uwzględnia wpływ ekstremalnie wysokich temperatur na plonowanie fasoli, zwłaszcza w okresie kwitnienia i zawiązywania strąków? Jakie badania potwierdzają poprawność stosowanej metodologii w odniesieniu do upraw fasoli na suche nasiona? Czy ministerstwo przewiduje zmianę modelu w celu lepszego uwzględniania łącznego oddziaływania suszy i stresu cieplnego?

7. Dlaczego rolnicy mają ponosić konsekwencje ewentualnych niedoskonałości państwowego systemu monitorowania suszy? Jakie rzeczywiste możliwości weryfikacji wyników przysługują producentom, których udokumentowane straty różnią się od wskazań aplikacji? Czy ministerstwo zapewni możliwość niezależnej oceny spornych przypadków, z wykorzystaniem oględzin terenowych, dokumentacji fotograficznej i danych o plonowaniu? Proszę o wskazanie obowiązujących podstaw prawnych.

8. Czy ministerstwo zleci niezależną kontrolę funkcjonowania Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej w gminie Telatyn i sąsiednich gminach? Czy kontrola obejmie poprawność danych wejściowych, metod obliczeniowych, klasyfikacji gleb, dokładności pomiarów oraz sposobu uwzględniania rzeczywistych strat? Kiedy zostaną przedstawione jej wyniki i czy będą publicznie dostępne?

9. Dlaczego pomoc dla producentów fasoli poszkodowanych przez wysokie temperatury została ustalona na poziomie zaledwie 300 zł na hektar, skoro zgłaszane straty w niektórych gospodarstwach sięgają niemal całego plonu? Jakie rzeczywiste koszty produkcji jednego hektara fasoli przyjęto przy ustalaniu tej stawki? Czy ministerstwo zamierza zwiększyć wysokość pomocy lub stworzyć dodatkowy instrument wsparcia uzależniony od rzeczywiście poniesionych strat?

10. Z jakich przyczyn pomoc za ekstremalnie wysokie temperatury ograniczono do progu co najmniej 37°C w dniach 27–29 czerwca 2026 roku? Czy ministerstwo przeanalizowało straty spowodowane wysokimi temperaturami występującymi w innych terminach, szczególnie w krytycznych fazach rozwoju fasoli? Czy planowane jest rozszerzenie pomocy na gospodarstwa, których plantacje zostały poważnie uszkodzone przez upały i niedobór wody, lecz nie spełniają kryteriów obecnego programu?

11. Czy obszar całej gminy Telatyn, w tym miejscowości Nowosiółki, został objęty wykazem terenów uprawnionych do pomocy za wysokie temperatury w dniach 27–29 czerwca 2026 roku? Jeżeli nie, które obręby ewidencyjne lub działki wyłączono i dlaczego? Ilu producentów z gminy Telatyn może skorzystać z programu oraz jaka jest przewidywana powierzchnia i wartość wsparcia?

12. Dlaczego pomoc dla poszkodowanych producentów fasoli została objęta formułą de minimis i limitem środków wynoszącym 100 mln zł, co może prowadzić do dalszego zmniejszenia i tak niskiej stawki 300 zł/ha? Czy ministerstwo analizowało, ilu producentów nie otrzyma pełnego wsparcia z powodu ograniczeń programu? Czy rozważano zastosowanie innych instrumentów pomocy publicznej dopuszczonych przepisami Unii Europejskiej?

13. Jakie działania ministerstwo podjęło po sierpniowych interwencjach samorządu gminy Telatyn i Lubelskiej Izby Rolniczej? Dlaczego szczegółowe zasady pomocy za czerwcowe upały zostały ogłoszone dopiero jesienią, kiedy rolnicy musieli już podejmować decyzje dotyczące zbiorów i finansowania gospodarstw? Czy resort przeanalizował konsekwencje tego opóźnienia oraz przewiduje pilne działania dla gospodarstw zagrożonych utratą płynności finansowej?

14. Czy Pan Minister zobowiąże się do przedstawienia konkretnego programu działań naprawczych obejmującego weryfikację wyników monitoringu suszy za 2026 rok, poprawę metodologii IUNG-PIB, zapewnienie skutecznej procedury rozpatrywania zastrzeżeń rolników, zwiększenie dokładności lokalnych pomiarów oraz przygotowanie rzeczywistej pomocy dla producentów, którzy ponieśli znaczne straty? Proszę o wskazanie odpowiedzialnych instytucji, przewidywanych terminów i środków finansowych przeznaczonych na realizację tych działań.

Z poważaniem

Jarosław Sachajko Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Inne interpelacje: Jarosław Sachajko

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji