Interpelacja nr 21039

Interpelacja w sprawie zagrożenia dla zdrowia i życia mieszkańców Świętochłowic i Chorzowa w związku z pracami prowadzonymi na historycznym zwałowisku odpadów chemicznych przy Stawie Kalina

Adresat: minister klimatu i środowiska

Data wpływu: 2026-11-13

Treść interpelacji

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani Minister w związku z poważnymi obawami mieszkańców Świętochłowic i Chorzowa dotyczącymi prac prowadzonych na historycznym zwałowisku odpadów chemicznych po dawnych Państwowych Zakładach Chemicznych „Hajduki”, położonym przy Stawie Kalina.

Przedsięwzięcie realizowane jest przez gminę Świętochłowice przy wykorzystaniu dofinansowania z programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027. Według przekazanej dokumentacji 15 czerwca 2026 r. zawarto umowę z wykonawcą, a prowadzone prace obejmują między innymi ingerencję w powierzchnię zwałowiska, wykonywanie odwiertów, przygotowywanie infrastruktury technologicznej oraz testowanie technologii remediacyjnych.

Szczególny niepokój budzi charakter substancji znajdujących się na tym terenie. Dokumentacja przedsięwzięcia wskazuje na obecność między innymi związków fenolowych, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych oraz substancji z grupy BTEX. Niektóre z tych substancji wykazują właściwości toksyczne, rakotwórcze lub mutagenne. Ingerencja w historyczne zwałowisko może prowadzić do ich uwalniania i przemieszczania się w środowisku.

Z przekazanych informacji wynika również, że przed rozpoczęciem obecnego etapu prac nie przeprowadzono odrębnej analizy ryzyka zdrowotnego związanej ze sposobem wykonywania robót. Okoliczność ta miała zostać potwierdzona w piśmie prezydenta miasta Świętochłowice z 17 sierpnia 2026 r.

Należy podkreślić, że na tym terenie prowadzono już w przeszłości prace rekultywacyjne i remediacyjne, obejmujące wykonanie zabezpieczeń ograniczających migrację substancji niebezpiecznych. Powstaje zatem zasadnicze pytanie, czy obecne działania nie naruszają skuteczności wcześniej wykonanych zabezpieczeń.

Sprawa dotyczy gęsto zaludnionego obszaru aglomeracji śląskiej. W bezpośrednim sąsiedztwie zwałowiska znajdują się budynki mieszkalne oraz obiekty użyteczności publicznej. Mieszkańcy mają prawo oczekiwać, że prowadzone prace nie będą stanowiły zagrożenia dla ich zdrowia i życia.

Zgodnie z art. 68 ust. 4 oraz art. 74 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska i zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego obywateli. Z kolei art. 6 ustawy Prawo ochrony środowiska ustanawia zasady prewencji i przezorności.

W mojej ocenie przedstawiona sytuacja wymaga pilnego działania właściwych organów państwa. W szczególności konieczne jest zbadanie, czy zachodzą przesłanki zastosowania art. 364 ustawy Prawo ochrony środowiska, przewidującego możliwość wstrzymania działalności w przypadku ustawowo określonego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi albo znacznego pogorszenia stanu środowiska.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podejmie pilne działania w celu doprowadzenia do kompleksowej kontroli prac prowadzonych na zwałowisku przy Stawie Kalina przez właściwe organy ochrony środowiska, w szczególności Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska oraz Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Katowicach?

2. Czy przed rozpoczęciem prac wykonano pełną analizę zagrożeń dla zdrowia mieszkańców, uwzględniającą możliwość uwolnienia substancji toksycznych podczas odwiertów, robót ziemnych i testowania technologii? Czy zapewniono odpowiedni monitoring środowiskowy oraz procedury ostrzegania mieszkańców na wypadek wystąpienia zagrożenia?

3. Czy właściwe organy dokonały oceny wpływu obecnych prac na wcześniej wykonane zabezpieczenia zwałowiska i Stawu Kalina? Czy ustalono, że ingerencja w strukturę zwałowiska nie spowoduje ponownego przemieszczania się niebezpiecznych substancji do otoczenia?

4. Czy Pani Minister wystąpi do właściwych organów o pilne zbadanie przesłanek wstrzymania prac na podstawie art. 364 ustawy Prawo ochrony środowiska oraz o rozważenie niezwłocznego wstrzymania działań ingerujących w strukturę zwałowiska do czasu jednoznacznego wyjaśnienia zagrożeń, z zachowaniem czynności koniecznych do zabezpieczenia terenu?

5. Czy ministerstwo przekaże wyniki przeprowadzonych ustaleń Zarządowi Województwa Śląskiego, jako instytucji zarządzającej programem finansującym przedsięwzięcie, oraz zwróci się o pilne przeanalizowanie zasadności dalszego finansowania projektu, a w przypadku stwierdzenia poważnych nieprawidłowości lub zagrożeń – możliwości rozwiązania umowy o dofinansowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami?

Szanowna Pani Minister,

zdrowie i życie mieszkańców nie mogą być podporządkowane harmonogramowi inwestycji ani interesom ekonomicznym związanym z realizacją przedsięwzięcia.

Nie można dopuścić do sytuacji, w której organy państwa podejmą skuteczne działania dopiero po wystąpieniu szkody. Zasada przezorności wymaga odpowiedniego reagowania na rozpoznane ryzyko, zanim dojdzie do nieodwracalnych konsekwencji.

Zwracam się zatem o potraktowanie sprawy jako pilnej oraz o niezwłoczne podjęcie działań w granicach ustawowych kompetencji.

Z poważaniem

Michał Wójcik Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Inne interpelacje: Michał Wójcik

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji