Wystąpienie w Sejmie · 18 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druki nr 2415 i 3195)

Mówi: Poseł Sprawozdawca Agnieszka Maria Kłopotek (PSL-TD) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 21. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2415, druk nr 3195

Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie komisji o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej, druki nr 2415 i 3195, przygotowanym przez posłów Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe. Jego celem jest wyłączenie małoletnich dzieci z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ich krewnych w domach pomocy społecznej.

To projekt krótki, ale dotyczący bardzo ważnej sprawy. Chodzi o bezpieczeństwo dzieci i ochronę ich przed zobowiązaniami finansowymi, których nie powinny ponosić. Dziecko nie decyduje o sytuacji materialnej swojej rodziny. Nie ma takich możliwości, aby samodzielnie utrzymywać się jako osoba dorosła. Nie powinno też być obciążone kosztami opieki nad dorosłymi krewnymi.

Projekt zawiera konkretne rozwiązanie, które ma zapewnić dzieciom jednoznaczną ochronę ustawową. Uważamy, że odpowiedzialność za rodzinę musi uwzględniać wiek, możliwości i sytuację jej członków. Od dziecka nie można wymagać odpowiedzialności finansowej właściwej osobie dorosłej.

Wysoka Izbo! Przesłanką przygotowania projektu jest obecna konstrukcja art. 61 ustawy o pomocy społecznej z marca 2004 r. Przepis ten określa kolejność osób i podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W pierwszej kolejności koszty ponosi sam mieszkaniec. Następnie obowiązek może obejmować małżonka, zstępnych lub wstępnych, w dalszej kolejności gminę, z której dana osoba została skierowana do placówki. Problem wskazany w uzasadnieniu polega na tym, że spośród zstępnych nie wyłączono wprost osób małoletnich. Tymczasem zstępnymi są również dzieci i wnuki, które nie ukończyły 18. roku życia. Brak jednoznacznego wyłączenia oznacza możliwość objęcia ich obowiązkiem odpłatności.

Dla dziecka takie zobowiązanie ma szczególne znaczenie. Jego sytuacja życiowa i materialna zależy przede wszystkim od dorosłych. Środki, którymi dysponuje, powinny służyć jego utrzymaniu, edukacji, rozwojowi czy leczeniu. Powinny zabezpieczać jego przyszłość i potrzeby. Nie możemy akceptować sytuacji, w której dziecko musi mierzyć się z finansowymi konsekwencjami okoliczności, na które tak naprawdę nie miało żadnego wpływu.

Szczególnie trudne są przypadki, gdy chodzi o pobyt krewnego, z którym dziecko nie utrzymuje kontaktu, którego być może nawet dobrze nie zna i od którego nigdy nie otrzymało wsparcia. Samo pokrewieństwo nie daje przecież dziecku ani środków na pokrycie opłat, ani możliwości decydowania o sytuacji rodzinnej. Dlatego ochrona małoletniego powinna wynikać bezpośrednio z ustawy. Rodzic czy opiekun nie powinien być zmuszony do podejmowania kolejnych działań, aby dopiero uzyskać zwolnienie dziecka z takiego obciążenia. Przepis powinien jasno wskazywać, że obowiązek ten wobec małoletniego zstępnego w ogóle nie powstaje. Temu właśnie służy proponowane dodanie ust. 1a do art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z projektem małoletni zstępni nie będą obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Rozwiązanie jest jasne i precyzyjne. Ma chronić małoletnie dzieci i wnuki mieszkańca DPS-u przed obowiązkiem finansowania jego pobytu. Dzięki temu ich sytuacja prawna będzie jednoznaczna zarówno dla rodzin, jak i dla organów ustalających odpłatność.

Należy przy tym wyraźnie wskazać zakres proponowanej zmiany. Projekt dotyczy małoletnich zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Odrębną kwestią pozostaje sytuacja, w której samo dziecko jest mieszkańcem takiej placówki, a jego przedstawiciel ustawowy wnosi opłatę z dochodów dziecka. Te dwie sytuacje trzeba od siebie odróżnić.

Projekt koncentruje się na konkretnym problemie. Nie przebudowuje całego systemu finansowania domów pomocy społecznej. Wprowadza szczególną ochronę dzieci, których wiek i zależność od dorosłych uzasadniają takie rozwiązanie.

Przewidziano, że ustawa wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Pozwoli to organom stosującym przepisy przygotować się do nowych zasad.

Osoby starsze, chore i niesamodzielne potrzebują odpowiedniej opieki. Zapewnienie im godnych warunków życia jest naszą wspólną odpowiedzialnością. Jednocześnie dzieci potrzebują bezpieczeństwa i pewności, że prawo uwzględnia ich szczególną sytuację. Te potrzeby musimy pogodzić w sposób sprawiedliwy. Dziecko powinno mieć warunki do nauki, rozwoju i spokojnego dorastania. Nie powinno rozpoczynać samodzielnego życia z ciężarem zobowiązań wynikających z kosztów pobytu dorosłego krewnego w domu pomocy społecznej.

Dlatego zwracam się do Wysokiej Izby o poparcie przedstawionego poselskiego projektu ustawy przygotowanego przez posłów Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Komisja Polityki Społecznej i Rodziny po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 7 października 2026 r. wnosi, by Wysoki Sejm uchwalić raczył załączony projekt ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Agnieszka Maria Kłopotek