Stanowisko
Celem zmiany zaakceptowanej przez Komisję Polityki Społecznej i Rodziny jest nowelizacja przepisów o pomocy społecznej polegająca na całkowitym zwolnieniu małoletnich zstępnych z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członków rodziny w domach pomocy społecznej. Dotychczasowe przepisy uznano za rażąco naruszające prawa dziecka z kilku kluczowych powodów.
Brak szczególnej ochrony i sprzeczność z Konstytucją RP: Art. 72 ust. 1 Konstytucji RP nakłada obowiązek szczególnej ochrony dzieci i zabezpieczenia ich dobra. Dotychczasowe regulacje traktowały małoletnich na równi z osobami dorosłymi, nakładając na nich obowiązki majątkowe bez uwzględnienia ich wieku, źródeł utrzymania, braku dojrzałości i doświadczenia życiowego.
Ryzyko zadłużenia osób małoletnich: Obowiązek zstępnych małoletnich był uregulowany tak samo jak osób dorosłych, co powodowało, że dzieci mogły zostać obciążone poważnymi zobowiązaniami finansowymi i popaść w zadłużenie.
Zagrożenie dla zaspokojenia uzasadnionych potrzeb dziecka: Zobowiązania mogły być egzekwowane bezpośrednio z majątku dziecka, np. z renty rodzinnej przyznanej po śmierci rodzica. Stwarzało to realne ryzyko uszczuplenia lub utraty środków niezbędnych do pokrycia bieżących potrzeb życiowych i rozwoju małoletniego.
Konieczność finansowania pobytu krewnych bez więzi emocjonalnych: Powstanie obowiązku odpłatności nie zależało od stosunków osobistych. W efekcie dziecko mogło zostać zobowiązane do pokrywania kosztów pobytu w DPS krewnego, z którym nie miało żadnych więzi lub którego nigdy nie poznało.
Uznaniowy charakter zwolnień z opłat: Dotychczasowe mechanizmy zwolnienia z opłat miały charakter uznaniowy, przez co nie dawały dziecku prawnej gwarancji uniknięcia obciążenia majątkowego.
Wprowadzona zmiana przynosi zdecydowanie pozytywne i niezwykle mocno oczekiwane społecznie skutki poprzez:
- zwiększenie bezpieczeństwa finansowego małoletnich - chroni majątek dzieci, zwłaszcza tych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, eliminuje ryzyko uszczuplenia lub utraty środków niezbędnych do zaspokojenia ich uzasadnionych potrzeb rozwojowych i życiowych;
- ochronę świadczeń osobistych, np. renty rodzinnej - zapobiega sytuacjom, w których opłaty za pobyt w DPS byłyby pokrywane ze środków dziecka przyznanych mu np. z tytułu renty rodzinnej po śmierci rodzica;
- zlikwidowanie obowiązku wobec krewnych bez więzi emocjonalnych - eliminuje obciążanie kosztami pobytu w DPS na rzecz osób, z którymi nie miały żadnych relacji osobistych lub których w ogóle nie znały.
- zapewnienie poczucia stabilności - wprowadza bezwzględne wyłączenia odpowiedzialności majątkowej małoletnich jako gwarancję prawną, co chroni ich przed wpadnięciem w zadłużenie i daje im poczucie stabilności.
Jednocześnie trzeba zauważyć, że zmiana prawna wpłynie na budżety gmin, z których mieszkańcy zostali skierowani do DPS. W przypadku braku możliwości obciążenia opłatami pełnoletnich krewnych obowiązek ich pokrycia przejdzie bezpośrednio na gminę. Wdrożenie przepisów stworzy po stronie gmin konieczność dokonania korekty budżetów w celu zabezpieczenia środków na pokrycie odpłatności zastępczej. Trudno jest snuć przypuszczenia co do liczby takich przypadków, niemniej jednak ewentualne obciążenia finansowe samorządów nie mogą stanowić przeszkody dla wprowadzenia ustawy, ponieważ w świetle konstytucyjnej zasady ważenia dóbr ochrona prawa dziecka do niezakłóconego rozwoju i bezpieczeństwa majątkowego przeważa nad interesem fiskalnym gmin.
Klub Polska 2050 zagłosuje za przyjęciem ustawy.