Wystąpienie w Sejmie · 18 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druki nr 2415 i 3195)

Mówi: Poseł Lidia Czechak (PiS) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 21. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2415, druk nr 3195

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić stanowisko w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej.

Prawo i Sprawiedliwość od początku swojej działalności stoi na stanowisku, że fundamentem silnego, sprawiedliwego państwa jest ochrona rodziny, w szczególności ochrona tych, którzy sami obronić się nie mogą, czyli naszych dzieci. Z tego względu Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość jednoznacznie popiera projektowane zmiany. Obecny stan prawny kształtowany w art. 61 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. doprowadził do sytuacji, której w państwie prawa kierującym się zasadami sprawiedliwości społecznej po prostu tolerować nie wolno.

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem przepisów, obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ciąży w pierwszej kolejności na mieszkańcu domu, następnie na jego małżonku, zstępnych, wstępnych, a dopiero na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Nie rozróżnia przy tym w żaden sposób sytuacji dorosłych zstępnych od małoletnich zstępnych. W praktyce oznacza to, że nawet kilkuletnie dziecko, które na skutek tragedii życiowej straciło mamy lub tatę i pobiera rentę rodzinną, może stać się dłużnikiem. Z tych niewielkich środków urzędnicy mogą domagać się opłat za pobyt w DPS dorosłego krewnego, często takiego, z którym to dziecko nie ma i nigdy nie miało żadnej więzi emocjonalnej. To luka prawna, którą jak najszybciej należy usunąć, ponieważ uderza w najsłabszych i bezbronnych. W uzasadnieniu projektu słusznie wskazano, że uregulowanie pozycji dzieci w porządku prawnym wymaga każdorazowej weryfikacji, czy z uwagi na ich szczególną sytuację, wynikającą z braku wystarczającej dojrzałości, braku doświadczenia życiowego, w sposób właściwy zabezpieczone jest ich dobro i bezpieczeństwo. Z tego powodu obowiązki wzajemnej pomocy w rodzinie nie mogą być przenoszone na barki małoletnich, którzy nie mają zdolności do czynności prawnych i nie mają możliwości zarobkowania.

Art. 64 ustawy o pomocy społecznej daje możliwość zwolnienia z opłat. Te zwolnienia mają jednak charakter wyłącznie uznaniowy, a osoby małoletnie nie są traktowane w sposób szczególny przez ustawodawcę. Los dziecka i jego bezpieczeństwo materialne nie mogą zależeć od uznaniowej decyzji urzędnika. Tu potrzebna jest jasna i jednoznaczna norma ustawowa. Chodzi o dodanie do art. 61 ust. 1a w brzmieniu: małoletni zstępni nie są zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. To przepis krótki, ale o fundamentalnym znaczeniu. Przecina wszelkie wątpliwości interpretacyjne. Gwarantuje, że żadne dziecko w Polsce nie będzie obciążone finansowo kosztami opieki instytucjonalnej nad swoimi wstępnymi. Jednak w toku prac komisji przedstawiciel Związku Miast Polskich słusznie zwrócił uwagę na zasadę adekwatności zapisaną w art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą regułą jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań, a zmiany w zakresie zadań i kompetencji wymagają odpowiednich zmian w podziale dochodów. Jeżeli słusznie zdejmujemy z małoletnich obowiązek płacenia za pobyt mieszkańca w DPS, to w myśl art. 61 ust. 1 pkt 3 ustawy ten koszt automatycznie przechodzi na barki gminy, która skierowała daną osobę do placówki. Nawet jeśli, jak wskazuje OSR, są to przypadki jednostkowe, to z punktu widzenia budżetów lokalnych jest to powierzenie samorządom dodatkowego obciążenia finansowego bez wskazania źródła jego pokrycia. Oczekujemy więc, że administracja rządowa w ramach rezerw celowych lub odpowiednich porozumień finansowych zabezpieczy samorządom pełną rekompensatę wydatków poniesionych w sytuacjach, w których gmina przejmie opłaty z uwagi na małoletniość zstępnych.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt jest potrzebny i społecznie sprawiedliwy. Dzieci muszą być bezpieczne, a samorządy muszą otrzymać należne im środki. Sprawa ochrony małoletnich przed zadłużaniem powinna łączyć całą Izbę ponad politycznymi podziałami. Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość zagłosuje za przyjęciem tej ustawy, licząc na odpowiedzialną postawę rządu wobec finansów polskich samorządów. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

(Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Szymon Hołownia)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Lidia Czechak