Wybory przedterminowe wójta, burmistrza i prezydenta

Dlaczego mandat wójta wygasa

Kodeks wyborczy wymienia przyczyny wygaśnięcia mandatu wójta (art. 492 § 1 Kodeksu wyborczego): odmowa złożenia ślubowania, niezłożenie w terminie oświadczenia majątkowego, pisemne zrzeczenie się mandatu, utrata prawa wybieralności (na przykład po prawomocnym wyroku za przestępstwo umyślne), objęcie urzędu Prezydenta RP, naruszenie zakazu łączenia funkcji lub prowadzenia działalności gospodarczej, wybór na posła, senatora albo posła do Parlamentu Europejskiego, orzeczenie niezdolności do pracy do końca kadencji, śmierć, odwołanie w referendum, odwołanie w trybie art. 96 ustawy o samorządzie gminnym i zmiany w podziale terytorialnym.

Wygaśnięcie stwierdza rada gminy uchwałą (na przykład przy oświadczeniu majątkowym) albo komisarz wyborczy postanowieniem (na przykład przy zrzeczeniu się mandatu, śmierci czy wyroku); po referendum mandat wygasa z ogłoszeniem wyniku. Wójt może zaskarżyć uchwałę lub postanowienie do sądu administracyjnego w ciągu 7 dni (art. 492 i 493).

Z jakich powodów wygasały mandaty od 2024 r.

Zmiany włodarzy gmin po wyborach 7 kwietnia 2024 r. zapisane w danych Atlasu, każda ze źródłem urzędowym (dzienniki urzędowe województw, PKW, BIP gmin).

Wliczamy wybory już przeprowadzone, zarządzone i wakaty. Wybory ponowne nie wynikają z wygaśnięcia mandatu: zarządza się je po unieważnieniu wyborów przez sąd.

Kto i kiedy zarządza wybory

Wybory przedterminowe wójta zarządza Prezes Rady Ministrów w drodze rozporządzenia (art. 474 § 2 Kodeksu wyborczego); zarządza się je i przeprowadza w ciągu 90 dni od daty wystąpienia przyczyny (art. 372 § 1). Jeśli wójt zaskarżył uchwałę albo postanowienie o wygaśnięciu mandatu, termin wynosi 60 dni od prawomocnego wyroku (art. 474 § 3). Po referendum wyborów nie zarządza się, dopóki sąd nie rozpatrzy protestów.

Wyborów nie przeprowadza się, jeśli miałyby przypaść w ostatnich 6 miesiącach kadencji wójta; przy terminie od 6 do 12 miesięcy przed końcem kadencji rada może w ciągu 30 dni podjąć uchwałę o nieprzeprowadzaniu wyborów (art. 28d ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym). W obecnej kadencji, liczonej od wyborów 7 kwietnia 2024 r., to mniej więcej październik 2028 r. (6 miesięcy) i kwiecień 2028 r. (12 miesięcy). To nasze wyliczenie: ustawy nie określają dokładnie, jak liczyć dzień początkowy.

Wójt wybrany przedterminowo rządzi tylko do końca kadencji rady gminy (art. 26 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym); obowiązki obejmuje po złożeniu ślubowania na pierwszej sesji, najpóźniej 14 dni po ogłoszeniu wyników (art. 29a).

Kto rządzi gminą do czasu wyboru

Co do zasady funkcję wójta pełni jego zastępca, a gdy jest ich kilku: pierwszy zastępca. Gdy zastępcy nie ma albo został odwołany, funkcję pełni osoba wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów (art. 28f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym); premier wyznacza ją w ciągu 7 dni od wniosku wojewody (art. 28f ust. 3).

Po odwołaniu wójta w referendum zastępcy tracą stanowiska z mocy prawa (art. 28e), więc gminą zawsze kieruje osoba wyznaczona przez premiera. Ustawa o samorządzie gminnym nie ogranicza jej kompetencji: przejmuje zadania i kompetencje wójta.

Inaczej jest przy zawieszeniu w czynnościach służbowych, tymczasowym aresztowaniu czy długiej chorobie: mandat trwa, a zadania wójta przejmuje zastępca (art. 28g). Wyborów przedterminowych wtedy się nie przeprowadza.

Gdzie teraz rządzi osoba pełniąca funkcję

Gminy, w których mandat wygasł, a nowego wójta jeszcze nie wybrano (według danych Atlasu ze źródłami urzędowymi).

Gdzie teraz rządzi osoba pełniąca funkcję

Gmina	Pełni funkcję	Podstawa	Wybory
Gmina Górowo Iławeckiewoj. warmińsko-mazurskie	Klaudia Oleksińska	zastępca z mocy prawa	25 października 2026
Gmina Michówwoj. lubelskie	Katarzyna Włodarczyk	zastępca z mocy prawa	6 grudnia 2026
Gmina Niedźwiadawoj. lubelskie	Piotr Tarnowski	zastępca z mocy prawa	8 listopada 2026
Gmina Radzyń Chełmińskiwoj. kujawsko-pomorskie	Jacek Wrzos	osoba wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów	–
Gmina Sadlinkiwoj. pomorskie	Łukasz Szczepanowski	zastępca z mocy prawa	6 grudnia 2026

Szczegóły i źródła na stronach gmin, w sekcji „Kto rządzi?”.

Jak wygląda głosowanie

Wybrany zostaje kandydat, który otrzyma więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeśli nikt tyle nie zdobędzie, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu odbywa się ponowne głosowanie między dwoma kandydatami z największą liczbą głosów (art. 473 Kodeksu wyborczego). Od 2024 r. II tura była potrzebna w 14 z 29 wyborów przedterminowych.

Gdy zgłoszono tylko jednego kandydata, termin zgłoszeń przedłuża się o 5 dni, a potem wyborcy głosują „za” albo „przeciw”. Jeśli kandydat nie dostanie ponad połowy ważnych głosów, wójta wybiera rada gminy; gdy nie zrobi tego w ciągu 2 miesięcy, Prezes Rady Ministrów wyznacza osobę pełniącą funkcję do końca kadencji (art. 482).

Frekwencja w wyborach przedterminowych jest zwykle niższa niż w wyborach powszechnych: mediana od 2024 r. to 45,3% w decydującej turze.

Najbliższe wybory przedterminowe

Najbliższe wybory przedterminowe

Gmina	Data	Wybory	Kandydaci
Gmina Górowo Iławeckiewoj. warmińsko-mazurskie	25 października 2026	wybory przedterminowe wójta	Lech Hermanowicz, Danuta Michalak i Klaudia Oleksińska
Gmina Niedźwiadawoj. lubelskie	8 listopada 2026	wybory przedterminowe wójta	Małgorzata Jaksim, Monika Pękala, Piotr Tarnowski i Krzysztof Walenciuk
Gmina Mszana Dolnawoj. małopolskie	15 listopada 2026	wybory przedterminowe rady	lista po rejestracji przez komisję
Gmina Michówwoj. lubelskie	6 grudnia 2026	wybory przedterminowe wójta	lista po rejestracji przez komisję
Gmina Sadlinkiwoj. pomorskie	6 grudnia 2026	wybory przedterminowe wójta	lista po rejestracji przez komisję

Źródło: PKW, wybory.gov.pl. Kandydatów na wójta podajemy po rejestracji przez terytorialną komisję wyborczą; kandydatów do rad nie publikujemy.

Wybory przedterminowe rady

Radę wybiera się przed końcem kadencji po jej odwołaniu w referendum (wybory zarządza Prezes Rady Ministrów, art. 67 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym) albo po rozwiązaniu przez Sejm. Odbywają się w ciągu 90 dni (art. 372 § 1 Kodeksu wyborczego), ale nie w ostatnich 12 miesiącach kadencji; wtedy funkcję rady do końca kadencji pełni osoba wyznaczona przez premiera (art. 377).

Wszystkie wybory przedterminowe i ponowne od 2024 r. z wynikami: referenda i wybory w gminach.