Interpelacja w sprawie skuteczności, adekwatności i terminowości pomocy udzielanej pokrzywdzonym kobietom, w szczególności ofiarom przestępstw przeciwko wolności seksualnej

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich latach wielokrotnie podnoszona jest kwestia niewystarczającej, opóźnionej oraz nieadekwatnej pomocy udzielanej osobom pokrzywdzonym przestępstwami, w szczególności kobietom będącym ofiarami przestępstw przeciwko wolności seksualnej oraz ciężkich przestępstw z użyciem przemocy.

Z dostępnych informacji, w tym materiałów medialnych, analiz organizacji pozarządowych oraz relacji samych pokrzywdzonych, wynika, że system pomocy państwa – mimo istnienia instrumentów takich jak Fundusz Sprawiedliwości – często nie zapewnia realnego, szybkiego i kompleksowego wsparcia pozwalającego na powrót do normalnego funkcjonowania. Pomoc finansowa bywa symboliczna, przyznawana z dużym opóźnieniem, a procedury jej uzyskania są skomplikowane, długotrwałe i szczególnie obciążające dla osób znajdujących się w stanie głębokiego kryzysu psychicznego i zdrowotnego po doświadczeniu przemocy seksualnej.

Szczególnie niepokojące są przypadki kobiet, które w wyniku gwałtu lub innych brutalnych przestępstw przeciwko wolności seksualnej doznały poważnych i długotrwałych konsekwencji psychicznych, utraciły zdolność do pracy, samodzielnego funkcjonowania oraz możliwość utrzymania się, a mimo to nie otrzymały skutecznej, terminowej i adekwatnej pomocy ze strony państwa. W praktyce oznacza to przerzucenie ciężaru konsekwencji przestępstwa na ofiarę, zamiast zapewnienia jej realnej ochrony, bezpieczeństwa i długofalowego wsparcia.

W tym kontekście należy jednoznacznie wskazać, że w Polsce brakuje systemowego rozwiązania polegającego na istnieniu ogólnopolskiej, stabilnie finansowanej sieci wyspecjalizowanych ośrodków wsparcia dla osób po gwałcie, zapewniających natychmiastową i skoordynowaną pomoc: psychologiczną, prawną, medyczną i socjalną – niezależnie od tego, czy osoba pokrzywdzona zdecydowała się na złożenie zawiadomienia o przestępstwie.

Funkcjonujące obecnie punkty pomocy, prowadzone przez organizacje pozarządowe, w tym m.in. Punkt Pomocy dla Kobiet po Gwałcie prowadzony przez Fundację Feminoteka, stanowią sprawdzone i skuteczne modele wsparcia, jednak działają w warunkach niepewności finansowej i nie są w stanie objąć pomocą wszystkich potrzebujących. Ich działalność w praktyce wypełnia lukę, którą powinno wypełniać państwo.

W związku z powyższym apeluję o rozważenie rozwiązania polegającego na przeznaczeniu środków z Funduszu Sprawiedliwości na stałe finansowanie ogólnopolskiej sieci specjalistycznych ośrodków wsparcia dla osób po gwałcie, działających według jednolitych standardów, zapewniających natychmiastową pomoc kryzysową oraz długoterminową terapię traumy. Rozwiązanie to wpisywałoby się w podstawowy cel Funduszu Sprawiedliwości, jakim jest realna pomoc osobom pokrzywdzonym przestępstwem, i stanowiłoby odpowiedź na wieloletnie postulaty środowisk eksperckich oraz organizacji pomocowych. Pomysł ten ma charakter konkretnej propozycji systemowej, umożliwiającej odejście od doraźnej, uznaniowej i rozproszonej pomocy na rzecz trwałego, przewidywalnego i dostępnego wsparcia dla ofiar jednego z najcięższych przestępstw.

Funkcjonowanie Funduszu Sprawiedliwości nadal budzi jednak poważne wątpliwości co do jego efektywności w realizacji celu ochrony osób pokrzywdzonych. W przestrzeni publicznej pojawiają się informacje o znaczących środkach finansowych pozostających w jego dyspozycji, przy jednoczesnym braku systemowych rozwiązań skierowanych do ofiar gwałtów i innych form przemocy seksualnej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: