Interpelacja w sprawie uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (druk UD348) przygotowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ten przewiduje wprowadzenie maksymalnego czasu uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej.

Zgodnie z przedstawionymi założeniami uczestnictwo w WTZ ma być administracyjnie zakończone po trzech kompleksowych ocenach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji, co w praktyce oznacza limit od sześciu do dziewięciu lat pobytu w warsztatach. Po jego upływie uczestnik utraci możliwość dalszego korzystania z tej formy wsparcia niezależnie od poziomu funkcjonowania, stanu zdrowia, stopnia samodzielności czy realnych szans na podjęcie zatrudnienia.

Zgłaszane przez środowiska prowadzące warsztaty terapii zajęciowej oraz przez jednostki samorządu terytorialnego obawy wskazują, że projektowane rozwiązania mogą stanowić realne zagrożenie dla stabilności lokalnych systemów rehabilitacji i pomocy społecznej. Dla wielu osób z niepełnosprawnościami, w szczególności z niepełnosprawnością intelektualną, WTZ są jedyną stabilną formą codziennej aktywizacji, rehabilitacji oraz wsparcia środowiskowego. Nagłe zakończenie uczestnictwa w warsztatach może prowadzić do regresu funkcjonowania, izolacji społecznej, pogorszenia stanu psychicznego oraz wzrostu liczby sytuacji kryzysowych wymagających interwencji pomocy społecznej i ochrony zdrowia.

Jednocześnie projekt nie przewiduje żadnej gwarantowanej, systemowej alternatywy wsparcia dla osób opuszczających WTZ, ani nie zapewnia dodatkowych środków finansowych, narzędzi organizacyjnych czy infrastruktury umożliwiających samorządom przejęcie nowych obowiązków. W praktyce oznacza to przerzucenie odpowiedzialności państwa na jednostki samorządu terytorialnego oraz rodziny osób z niepełnosprawnościami, co może prowadzić do chaosu organizacyjnego oraz znacznego wzrostu kosztów ponoszonych przez samorządy.

W związku z powyższym zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skutków społecznych projektowanych zmian, w szczególności w odniesieniu do osób, dla których warsztaty terapii zajęciowej są jedyną realną formą rehabilitacji i aktywizacji?

2. Jakie konkretne, systemowe formy wsparcia planowane są dla osób, które po wyczerpaniu limitu czasu uczestnictwa zostaną administracyjnie wyłączone z WTZ?

3. Czy projekt nowelizacji przewiduje zabezpieczenie dodatkowych środków finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację nowych zadań wynikających z opuszczenia WTZ przez uczestników?

4. Czy ministerstwo analizowało potencjalny wzrost kosztów pomocy społecznej, opieki zdrowotnej oraz wsparcia środowiskowego, który może wynikać z nagłego zakończenia rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami?

5. Czy rozważane jest wstrzymanie lub modyfikacja projektowanych przepisów w toku konsultacji społecznych, tak aby nie naruszały one bezpieczeństwa społecznego, stabilności lokalnych wspólnot oraz ciągłości wsparcia osób z niepełnosprawnościami?