Interpelacja w sprawie jakości i standardów studiów podyplomowych realizowanych w 100% on-line

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą zasadności i jakości prowadzenia studiów podyplomowych realizowanych w całości w formule zdalnej, w szczególności tych, które służą uzyskaniu kwalifikacji nauczycielskich. O zajęcie się tą sprawą zwrócili się do mnie przedstawiciele środowiska pedagogów.

Uzasadnienie i kontekst

W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost liczby studiów podyplomowych prowadzonych w formule 100% on-line, także w obszarze kształcenia i doskonalenia nauczycieli. Kształcenie zdalne może być wartościowym narzędziem – elastycznym, dostępniejszym dla osób z mniejszych miejscowości i ułatwiającym łączenie nauki z pracą. Jednocześnie pojawiają się uzasadnione obawy, czy w każdym przypadku jest to formuła adekwatna do przygotowania do zawodu nauczyciela, który ma charakter praktyczny, relacyjny i wymaga nie tylko wiedzy, ale również realnie sprawdzonych kompetencji.

Zawód nauczyciela wiąże się z odpowiedzialnością za proces dydaktyczno-wychowawczy, bezpieczeństwo uczniów oraz jakość pracy szkoły. W ocenie zgłaszających problem pedagogów część studiów podyplomowych realizowanych wyłącznie on-line bywa prowadzona w sposób, który nie gwarantuje rzetelnej weryfikacji efektów uczenia się. Pojawia się ryzyko traktowania tych form kształcenia głównie jako sposobu uzyskania formalnego potwierdzenia kwalifikacji („papierka”), bez odpowiadającego mu realnego nabycia umiejętności. Nie każdy uczestnik podchodzi do nauki w trybie zdalnym z należytą rzetelnością, a w niektórych programach może brakować skutecznych narzędzi weryfikacji pracy własnej, obecności czy samodzielności zaliczeń.

Dodatkowo brak obowiązkowych zajęć stacjonarnych może ograniczać możliwość przeprowadzania ćwiczeń warsztatowych, symulacji sytuacji szkolnych, pracy metodą mikronauczania oraz bezpośredniej obserwacji i oceny kompetencji interpersonalnych i dydaktycznych. W konsekwencji może to prowadzić do znacznych różnic w poziomie przygotowania absolwentów, a także do obniżania standardów i nadmiernej komercjalizacji oferty edukacyjnej.

W związku z powyższym zasadne wydaje się rozważenie, na ile formuła studiów podyplomowych realizowanych w 100% on-line jest właściwa w przypadku kwalifikacji nauczycielskich oraz czy obecne mechanizmy nadzoru i standardów zapewniają porównywalną jakość kształcenia – niezależnie od uczelni i trybu realizacji.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega ryzyko obniżenia jakości przygotowania do zawodu nauczyciela w przypadku studiów podyplomowych realizowanych w formule w 100% on-line, w szczególności w zakresie weryfikacji efektów uczenia się oraz kompetencji praktycznych?

2. Na jakiej podstawie prawnej i merytorycznej dopuszczalne jest obecnie uzyskiwanie kwalifikacji nauczycielskich na studiach podyplomowych bez obowiązkowych elementów stacjonarnych, w tym zajęć warsztatowych lub praktycznych?

3. Czy ministerstwo prowadzi analizy, monitoring lub kontrole dotyczące jakości studiów podyplomowych realizowanych wyłącznie zdalnie (np. w zakresie sposobu zaliczania, weryfikacji samodzielności pracy, wymagań programowych, nadzoru nad praktykami)? Jeśli tak – jakie są wnioski z tych działań?

4. Czy planowane jest wprowadzenie minimalnych standardów dla studiów podyplomowych, których ukończenie skutkuje uzyskaniem kwalifikacji nauczycielskich, w tym określenie obowiązkowego komponentu zajęć realizowanych stacjonarnie (np. część warsztatowa, hospitacje, egzaminy praktyczne lub inne formy bezpośredniej weryfikacji)?

5. Czy ministerstwo rozważa zmiany przepisów ograniczające możliwość prowadzenia studiów podyplomowych dla nauczycieli wyłącznie w formule on-line, tak aby przeciwdziałać sytuacjom, w których priorytetem staje się uzyskanie formalnego zaświadczenia, a nie realne przygotowanie do wykonywania zawodu?