Interpelacja w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych

Szanowna Pani Minister!

Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od jednostek samorządu terytorialnego, które wskazują na problemy związane z praktyką stosowaną przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska w toku uzgadniania projektów planów ogólnych.

Z przekazywanych informacji wynika, że organy ochrony środowiska uzależniają uzgodnienie planów ogólnych od wprowadzania daleko idących ograniczeń w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym od eliminacji terenów przeznaczonych pod zabudowę, które zostały wcześniej uchwalone i obowiązują w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Plany te były przyjmowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, po przeprowadzeniu wymaganych procedur, w tym uzgodnień środowiskowych.

Taka praktyka budzi wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzenie ograniczeń w planie ogólnym, które de facto znoszą wcześniejsze ustalenia planów miejscowych, prowadzi do pogorszenia sytuacji właścicieli nieruchomości oraz destabilizacji obrotu prawnego.

Jednocześnie problem ten ma wymiar systemowy. W szczególności na obszarach objętych formami ochrony przyrody, w tym Natura 2000, obserwuje się praktykę traktowania samego faktu położenia nieruchomości w granicach obszaru chronionego jako przesłanki do wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, bez wykazania konkretnego, znacząco negatywnego oddziaływania na cele ochrony.

Szczególnie istotne są konsekwencje finansowe tej sytuacji. W przypadku wprowadzenia ograniczeń planistycznych sprzecznych z obowiązującymi planami miejscowymi powstają roszczenia odszkodowawcze wobec gmin na podstawie art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wielu przypadkach ich skala może wielokrotnie przekraczać możliwości finansowe samorządów, prowadząc do realnego zagrożenia dla stabilności ich budżetów.

W praktyce oznacza to, że ciężar finansowy decyzji i ograniczeń faktycznie inicjowanych przez organy administracji rządowej przerzucany jest na gminy, które nie mają realnego wpływu na ich ostateczny kształt. Taka konstrukcja systemu w ocenie samorządów zgłaszających się do biura poselskiego budzi wątpliwości co do jej sprawiedliwości oraz zgodności z zasadą adekwatności środków do zadań.

Obecna sytuacja prowadzi również do zahamowania prac nad planami ogólnymi gmin, które obawiają się konsekwencji finansowych wynikających z potencjalnych roszczeń odszkodowawczych. W efekcie zagrożona jest skuteczna realizacja reformy systemu planowania przestrzennego.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek Poseł na Sejm RP