Interpelacja w sprawie nieprawidłowości, opóźnień oraz ochrony beneficjentów z programu "Czyste Powietrze"

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego regularnie zgłaszają się mieszkańcy, którzy napotykają poważne trudności związane z funkcjonowaniem programu „Czyste Powietrze“.

Program ten miał stanowić kluczowe narzędzie poprawy efektywności energetycznej budynków jednorodzinnych, ograniczenia ubóstwa energetycznego oraz poprawy jakości powietrza. Niestety, liczne sygnały od obywateli wskazują, że jego realizacja obarczona jest poważnymi problemami organizacyjnymi, finansowymi i nadzorczymi.

Z przekazywanych informacji wynika, że beneficjenci mierzą się między innymi z wielomiesięcznymi, a niekiedy nawet rocznymi opóźnieniami w wypłacie należnych dotacji. W praktyce oznacza to konieczność finansowania inwestycji z własnych środków lub zaciągania kredytów, co dla wielu rodzin stanowi nadmierne obciążenie finansowe.

Szczególnie niepokojące są również przypadki działania nieuczciwych wykonawców, którzy oferują realizację inwestycji „bez kosztów własnych“, po czym montują urządzenia niskiej jakości, zawyżają ceny usług, nie przekazują wymaganej dokumentacji technicznej lub całkowicie znikają po otrzymaniu środków. W efekcie mieszkańcy pozostają z niesprawną instalacją, zadłużeniem oraz ryzykiem utraty prawa do dotacji.

Niepokój budzą także liczne błędy formalne w składanych wnioskach, brak dostatecznego wsparcia doradczego dla mieszkańców, długotrwałe procedury weryfikacyjne oraz przypadki żądania zwrotu środków po zakończeniu inwestycji. Wszystko to podważa zaufanie obywateli do programu i instytucji publicznych.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ilu beneficjentów programu „Czyste Powietrze“ oczekuje obecnie na wypłatę środków, z podziałem na województwa?

2. Jaki jest średni czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku oraz wypłatę dotacji w poszczególnych województwach?

3. Jakie działania podjęli ministerstwo oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w celu likwidacji zaległości w rozliczeniach?

4. Ile przypadków podejrzenia oszustw, wyłudzeń lub rażących nieprawidłowości ze strony wykonawców ujawniono w latach 2024–2026?

5. Ile zawiadomień skierowano w tym zakresie do organów ścigania i jaki jest stan prowadzonych postępowań?

6. Czy jest planowane utworzenie ogólnopolskiego rejestru rzetelnych, certyfikowanych wykonawców uprawnionych do realizacji inwestycji w ramach programu?

7. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie systemu zaliczek lub gwarancji płatniczych dla beneficjentów, aby nie musieli finansować inwestycji z własnych środków?

8. Jakie działania zostaną podjęte w celu uproszczenia procedur, ograniczenia liczby błędów formalnych oraz zapewnienia realnego wsparcia doradczego dla wnioskodawców?

9. Czy są planowane zmiany przepisów mające lepiej chronić osoby starsze i mniej zamożne, które najczęściej padają ofiarą nieuczciwych praktyk?

10. Czy ministerstwo przeprowadzi kompleksowy audyt funkcjonowania programu „Czyste Powietrze“ po ujawnionych nieprawidłowościach?

Wobec skali zgłaszanych problemów konieczne jest pilne podjęcie zdecydowanych działań naprawczych. Program „Czyste Powietrze“ powinien realnie wspierać obywateli, a nie prowadzić ich do zadłużenia, sporów i poczucia bezradności.

Z poważaniem

Lidia Czechak Poseł na Sejm RP