Interpelacja w sprawie praktyki stosowania zabezpieczenia roszczeń polegającego na ograniczaniu publikacji materiałów prasowych oraz ryzyka występowania mechanizmów typu SLAPP w Polsce

Szanowny Panie Ministrze,

w przestrzeni publicznej pojawiają się kolejne przypadki stosowania przez sądy zabezpieczenia roszczeń w sprawach o ochronę dóbr osobistych, które polegają na ograniczeniu lub uniemożliwieniu publikacji materiałów prasowych.

Tego rodzaju środki, choć przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, budzą poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady wolności słowa oraz zakazu cenzury prewencyjnej. W szczególności chodzi o sytuacje, w których zabezpieczenie przybiera formę zakazu publikacji materiału dziennikarskiego lub jego części przed jego upublicznieniem.

W praktyce może to prowadzić do powstania tzw. efektu mrożącego zniechęcającego dziennikarzy i redakcje do podejmowania tematów istotnych społecznie. W literaturze i praktyce międzynarodowej zjawisko to bywa wiązane z mechanizmami typu SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), których celem jest ograniczanie debaty publicznej poprzez wykorzystanie narzędzi prawnych.

Z uwagi na powagę problemu oraz jego potencjalny charakter systemowy zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Zabezpieczenie roszczeń jest istotnym instrumentem ochrony praw jednostki, jednak jego stosowanie w sprawach dotyczących publikacji materiałów prasowych wymaga szczególnej ostrożności. W przeciwnym razie może prowadzić do ograniczenia debaty publicznej oraz naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności słowa.

W demokratycznym państwie prawa standardem powinno być rozstrzyganie sporów dotyczących treści publikacji co do zasady po ich opublikowaniu , a nie poprzez ich uprzednie blokowanie.

Dlatego zasadne jest uzyskanie pełnych danych oraz informacji, czy obecna praktyka stosowania przepisów nie prowadzi do nadużyć lub niezamierzonych skutków systemowych.

Z wyrazami szacunku

Poseł na Sejm RP Marcin Józefaciuk