Interpelacja w sprawie skuteczności egzekwowania zakazu sprzedaży napojów energetycznych osobom małoletnim oraz funkcjonowania automatów vendingowych oferujących napoje energetyczne

Szanowna Pani Minister,

od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy wprowadzające zakaz sprzedaży napojów z dodatkiem kofeiny lub tauryny osobom poniżej 18. roku życia, na terenie jednostek systemu oświaty oraz w automatach. Regulacje te zostały wprowadzone ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 12m ust. 1 pkt 3 ustawy o zdrowiu publicznym zabrania się sprzedaży napojów energetycznych w automatach. Ustawodawca przewidział również odpowiedzialność wykroczeniową za naruszenie tych przepisów.

Wprowadzenie powyższych regulacji było odpowiedzią na rosnące obawy dotyczące wpływu napojów energetycznych na zdrowie dzieci i młodzieży. Coraz częściej zwracano uwagę na problem nadmiernego spożycia kofeiny przez osoby niepełnoletnie, łatwość dostępu do tego rodzaju produktów oraz ich negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne młodych ludzi. W debacie publicznej podkreślano m.in. kwestie zaburzeń snu, problemów z koncentracją, nadpobudliwości, zaburzeń lękowych, problemów kardiologicznych czy ryzykownych wzorców konsumpcji budowanych już od najmłodszych lat.

Pomimo obowiązywania przepisów zakazujących sprzedaży napojów energetycznych w automatach, w przestrzeni publicznej nadal funkcjonują urządzenia vendingowe oferujące tego rodzaju produkty. Automaty takie znajdują się między innymi na peronach Dworca Centralnego w Warszawie – miejscu codziennie odwiedzanym również przez osoby małoletnie, uczniów oraz młodzież podróżującą samodzielnie. Tego rodzaju automat znajduje się także na parterze Hotelu Poselskiego w Warszawie.

Sytuacja ta rodzi poważne pytania dotyczące rzeczywistej skuteczności egzekwowania obowiązujących przepisów. W praktyce może bowiem dochodzić do sytuacji, w której formalnie istniejący zakaz nie przekłada się na realne ograniczenie dostępności napojów energetycznych dla osób niepełnoletnich. Szczególne wątpliwości budzi fakt dalszego funkcjonowania takich automatów w miejscach publicznych oraz obiektach pozostających pod nadzorem instytucji państwowych lub podmiotów publicznych.

Należy również zwrócić uwagę, że automaty vendingowe są z założenia formą sprzedaży pozbawioną bezpośredniej kontroli wieku kupującego. O ile w tradycyjnym punkcie sprzedaży istnieje możliwość weryfikacji wieku przez sprzedawcę, o tyle w przypadku automatów mechanizm taki w praktyce najczęściej nie występuje. Właśnie dlatego ustawodawca zdecydował się na całkowity zakaz sprzedaży napojów energetycznych w automatach, a nie jedynie na ograniczenie sprzedaży osobom małoletnim.

Jednocześnie napoje energetyczne pozostają produktami intensywnie promowanymi wizualnie. Opakowania wielu tego rodzaju produktów wykorzystują agresywną kolorystykę, dynamiczne grafiki, stylistykę nawiązującą do świata gier, sportów ekstremalnych czy kultury młodzieżowej, co może dodatkowo zwiększać zainteresowanie nimi wśród dzieci i nastolatków. W praktyce produkty te często są eksponowane i projektowane w sposób atrakcyjny dla młodych odbiorców, mimo że ich sprzedaż osobom niepełnoletnim została ustawowo ograniczona.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP