Interpelacja w sprawie niedostatecznego nadzoru nad domami pomocy społecznej oraz przypadków zaniedbań wobec mieszkańców DPS

Szanowna Pani Ministro,

zgodnie z obowiązującymi przepisami system nadzoru nad domami pomocy społecznej powinien zapewniać mieszkańcom bezpieczeństwo, odpowiedni standard opieki oraz ochronę ich praw i godności. Ustawa o pomocy społecznej oraz akty wykonawcze przewidują wielopoziomowy model kontroli placówek całodobowej opieki.

Nadzór nad działalnością domów pomocy społecznej sprawują przede wszystkim wojewodowie, którzy zobowiązani są do przeprowadzania kontroli dotyczących zgodności działalności placówek z obowiązującymi standardami i przepisami prawa. Kontrole te powinny obejmować między innymi warunki bytowe mieszkańców, poziom i jakość świadczonej opieki, przestrzeganie praw mieszkańców, kwalifikacje personelu, warunki sanitarne oraz bezpieczeństwo osób przebywających w placówkach.

Jednocześnie znaczącą rolę w funkcjonowaniu DPS-ów odgrywają powiaty oraz starostowie, ponieważ to właśnie jednostki samorządu terytorialnego najczęściej prowadzą domy pomocy społecznej i odpowiadają za ich organizację, finansowanie oraz bieżący nadzór organizacyjny i administracyjny. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo mieszkańców oraz prawidłowe funkcjonowanie placówek jest rozproszona pomiędzy administracją rządową i samorządową.

W teorii system ten powinien gwarantować wielopoziomową i skuteczną kontrolę nad placówkami opieki całodobowej. W praktyce jednak coraz częściej pojawiają się informacje wskazujące, że mechanizmy nadzoru nie działają w sposób wystarczający i nie zapewniają odpowiedniej ochrony mieszkańcom DPS-ów.

Najwyższa Izba Kontroli w opublikowanym w 2025 roku sprawozdaniu z kontroli „Finansowanie działalności domów pomocy społecznej” wskazywała między innymi na niewystarczającą liczbę kontroli prowadzonych przez wojewodów, braki kadrowe wśród inspektorów oraz nierealizowanie obowiązkowych kontroli kompleksowych.

Jednocześnie ujawniane są przypadki poważnych nieprawidłowości – od naruszeń praw mieszkańców i zaniedbań opiekuńczych, po sprawy dotyczące wyłudzeń majątku osób przebywających w placówkach opieki. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiają się również doniesienia o sytuacjach, w których niewystarczająca opieka nad mieszkańcami DPS doprowadziła do dramatycznych konsekwencji zdrowotnych, a nawet śmierci osób pozostających pod opieką placówek. Coraz częściej mówi się też o przypadkach wykorzystywania bezradności mieszkańców DPS dla osiągania korzyści majątkowych, w tym przejmowania ich nieruchomości i mienia.

Niepokój budzi również fakt, że mimo istnienia formalnych mechanizmów kontroli część nieprawidłowości ujawniana jest dopiero po interwencjach rodzin, organizacji społecznych lub mediów, a nie w wyniku skutecznego działania instytucji odpowiedzialnych za nadzór. Rodzi to poważne pytania o realną efektywność obecnego systemu kontroli oraz o to, czy państwo zapewnia osobom przebywającym w domach pomocy społecznej należytą ochronę.

Wobec tego proszę o odpowiedź na następujące pytania: