Interpelacja w sprawie opodatkowania świadczeń wypłacanych przedsiębiorcom zapewniającym zakwaterowanie uchodźcom z Ukrainy oraz praktyki organów Krajowej Administracji Skarbowej

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z prośbą o przedstawienie stanowiska ministra finansów w sprawie budzącej coraz większe wątpliwości przedsiębiorców, którzy w latach 2022-2024 uczestniczyli w organizowanej przez państwo pomocy dla uchodźców wojennych z Ukrainy.

Przedstawiciel branży hotelarskiej wskazał na poważny problem związany z obecnym sposobem interpretowania przez organa podatkowe zasad opodatkowania świadczeń wypłacanych za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia uchodźców. Z przekazanych informacji wynika, że po kilku latach od wykonania tych świadczeń część przedsiębiorców została objęta kontrolami podatkowymi, których konsekwencją są decyzje dotyczące rozliczeń podatku od towarów i usług (VAT), jak również zastosowanie środków egzekucyjnych prowadzących do zajęcia rachunków bankowych przedsiębiorstw.

Sprawa nie jest jednostkowym sporem podatkowym przedsiębiorcy. Dotyka ona fundamentalnych zasad pewności prawa, ochrony zaufania obywatela do państwa oraz odpowiedzialności organów administracji publicznej za konsekwencje przyjmowanych rozwiązań w sytuacjach nadzwyczajnych.

Nie ulega wątpliwości, że po agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. Polska stanęła wobec największego od zakończenia II wojny światowej kryzysu uchodźczego. W bardzo krótkim czasie konieczne było zapewnienie schronienia setkom tysięcy osób uciekających przed wojną. Skala tego wyzwania była bezprecedensowa.

Jednym z filarów skutecznej organizacji pomocy było zaangażowanie przedsiębiorców prowadzących hotele, pensjonaty i inne obiekty noclegowe. To właśnie sektor prywatny w pierwszych dniach wojny udostępnił tysiące miejsc noclegowych, umożliwiając państwu uniknięcie konieczności organizowania na szeroką skalę tymczasowych obozów dla uchodźców.

Przedsiębiorcy wykonywali zadania według zasad określonych przez administrację publiczną. Wysokość świadczeń była ustalana przez organa państwa i wojewodów, a przedsiębiorcy nie mieli realnego wpływu ani na ich wysokość, ani na sposób organizacji systemu pomocy. Ustalona stawka obejmowała kompleksowe świadczenie polegające na zapewnieniu zakwaterowania, całodziennego wyżywienia, mediów, ogrzewania, utrzymania obiektów, środków higienicznych oraz obsługi personelu.

Wielu przedsiębiorców podkreśla, że podejmując decyzję o przystąpieniu do systemu pomocy, kierowali się przede wszystkim względami humanitarnymi oraz zaufaniem do państwa. Warto również przypomnieć, że nastąpiło to bezpośrednio po okresie pandemii COVID-19, która wyjątkowo dotkliwie osłabiła kondycję finansową branży hotelarskiej.

Obecnie część przedsiębiorców twierdzi, że organa podatkowe dokonują odmiennej oceny charakteru tych świadczeń niż wynikało to z praktyki obowiązującej w czasie realizowania pomocy. W ich ocenie prowadzi to do sytuacji, w której skutki niejednoznaczności przepisów oraz braku jednolitego stanowiska organów państwa ponoszą wyłącznie obywatele działający w dobrej wierze.

Szczególne znaczenie ma również okoliczność, że – jak wynika z publicznie dostępnych informacji – Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 27 maja 2026 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1/26 skierował pytania prejudycjalne dotyczące wykładni prawa unijnego w zakresie opodatkowania tego rodzaju świadczeń. Sam fakt skierowania pytań do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej świadczy o istnieniu poważnych wątpliwości interpretacyjnych co do statusu podatkowego przedsiębiorców realizujących zadania związane z pomocą uchodźcom.

W tej sytuacji szczególnie istotne wydaje się pytanie, czy wobec nierozstrzygniętych jeszcze zagadnień prawnych właściwe jest stosowanie środków egzekucyjnych mogących prowadzić do utraty płynności finansowej przedsiębiorstw, które wykonywały zadania zlecone przez państwo w okresie nadzwyczajnego kryzysu humanitarnego.

Nie sposób pominąć także szerszego wymiaru społecznego tej sprawy. Państwo w sytuacjach kryzysowych wielokrotnie korzysta z pomocy przedsiębiorców. Miało to miejsce nie tylko podczas kryzysu uchodźczego, ale również w czasie pandemii, klęsk żywiołowych czy innych zdarzeń nadzwyczajnych. Zaufanie między administracją publiczną a przedsiębiorcami stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznego reagowania na podobne kryzysy w przyszłości. Jeżeli przedsiębiorcy odniosą przekonanie, że po kilku latach mogą zostać obciążeni konsekwencjami niejednoznacznych regulacji tworzonych przez samo państwo, może to w przyszłości osłabić gotowość do szybkiego angażowania się w działania podejmowane w interesie publicznym.

Przedstawiona sprawa wymaga pilnego wyjaśnienia. Nie dotyczy ona bowiem wyłącznie rozliczeń podatkowych pojedynczych przedsiębiorców, lecz standardów działania państwa wobec obywateli, którzy – odpowiadając na publiczny apel o pomoc – zaangażowali własne zasoby w realizację jednego z największych przedsięwzięć humanitarnych w historii współczesnej Polski. Odbudowa zaufania między państwem a przedsiębiorcami ma znaczenie nie tylko dla rozliczenia wydarzeń z lat 2022-2024, ale również dla skuteczności reagowania na przyszłe sytuacje kryzysowe.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów ma informacje dotyczące liczby prowadzonych przez organa Krajowej Administracji Skarbowej postępowań dotyczących opodatkowania VAT świadczeń wypłacanych przedsiębiorcom zapewniającym zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom z Ukrainy w latach 2022-2024?

2. Czy Ministerstwo Finansów planuje wydanie jednolitych wytycznych lub interpretacji ogólnej dotyczącej rozliczania świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców w ramach pomocy uchodźcom?

3. Czy w związku z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o skierowaniu pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Ministerstwo Finansów rozważa zawieszenie prowadzonych postępowań podatkowych oraz powstrzymanie się od stosowania środków egzekucyjnych do czasu uzyskania ostatecznej wykładni prawa?

4. Czy Ministerstwo Finansów analizuje możliwość przygotowania rozwiązań legislacyjnych, które jednoznacznie uregulują sposób opodatkowania świadczeń wykonywanych przez przedsiębiorców realizujących zadania publiczne w sytuacjach nadzwyczajnych, tak aby podobne spory nie powstawały w przyszłości?