Interpelacja w sprawie natychmiastowego wsparcia Polonii i Polaków za granicą oraz interwencji w związku z eksmisją polonijnych instytucji z Domu Kombatanta Polskiego im. gen. Władysława Andersa w Paryżu

Z głębokim niepokojem i oburzeniem przyjmuję informacje o przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2026 r. (w 124. rocznicę urodzin gen. Władysława Andersa) eksmisji komorniczej organizacji polonijnych i instytucji korzystających z budynku Domu Kombatanta Polskiego im. gen. Władysława Andersa przy rue de Legendre 20 w Paryżu (XVII dzielnica).

Jak wynika z publicznych relacji, w tym z oświadczenia pani minister Agnieszki Jędrzak (Kancelaria Prezydenta RP, Biuro ds. Polonii), eksmisja jest konsekwencją wyroku sądu pierwszej instancji korzystnego dla Stowarzyszenia Ognisk Przyjaźni Francusko-Polskiej (AFAPF/Association des Foyers d’Amitié Franco-Polonaise), od którego Stowarzyszenie Polskich Kombatantów wniosło odwołanie. Mimo to doszło do natychmiastowej egzekucji. Organizacje polonijne, szkoła polonijna oraz inne podmioty zostały zmuszone do zawieszenia i przeniesienia działalności. Zagrożone są zgromadzone od dziesięcioleci bezcenne artefakty, archiwalia i pamiątki związane z polskim czynem zbrojnym II wojny światowej oraz historią emigracji niepodległościowej.

Dom ten, zakupiony w 1948 r. ze składek żołnierzy Armii Polskiej gen. Andersa oraz środków polskiego rządu emigracyjnego, przez ponad siedem dekad służył zachowaniu pamięci o polskim wysiłku zbrojnym, promocji kultury polskiej nad Sekwaną oraz integracji rodaków. Stanowił centrum życia społeczno-kulturalnego francuskiej Polonii. Utrata tego miejsca i zagrożenie dla zbiorów to nie tylko strata materialna, lecz realne uderzenie w dziedzictwo narodowe i więź Polaków za granicą z ojczyzną.

Z informacji publicznych wynika, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych stoi na stanowisku, iż nie może ingerować kanałami dyplomatycznymi w autonomię francuskiego wymiaru sprawiedliwości, a MSZ oraz Ambasada RP w Paryżu nie posiadają wiedzy na temat znajdujących się w budynku artefaktów. Jednocześnie pani minister Jędrzak poinformowała o interwencjach kierowanych do MSZ (w tym Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą oraz Ambasady RP w Paryżu) oraz do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie ochrony zbiorów.

Polacy mieszkający za granicą nie mogą zostać pozostawieni samym sobie. Państwo polskie ma konstytucyjny i moralny obowiązek dbać o każdego obywatela Rzeczypospolitej, o każdego Polaka i osobę polskiego pochodzenia, która w sercu nosi pamięć i miłość do ojczyzny. Obowiązek ten obejmuje ochronę dziedzictwa kulturowego, wsparcie instytucji polonijnych oraz aktywne działania dyplomatyczne i administracyjne w sytuacjach kryzysowych zagrażających polskim ośrodkom za granicą.

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z pilną interpelacją i żądam:

1. Natychmiastowego, pełnego i szczegółowego wyjaśnienia przez MSZ (w tym Ambasadę RP w Paryżu oraz Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą) stanu prawnego nieruchomości, przebiegu postępowania sądowego, działań podejmowanych przez placówkę dyplomatyczną przed eksmisją i po eksmisji oraz powodów, dla których MSZ deklaruje brak wiedzy o znajdujących się w budynku zbiorach.

2. Przedstawienia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego informacji o stanie i statusie prawnym zgromadzonych w domu artefaktów, archiwaliów i pamiątek oraz o podjętych lub planowanych działaniach mających na celu ich zabezpieczenie, inwentaryzację i – w razie potrzeby – repatriację lub przekazanie pod opiekę polskich instytucji.

3. Wskazania konkretnych, natychmiastowych działań, jakie rząd Rzeczypospolitej Polskiej (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, MSZ oraz MKiDN) zamierza podjąć w celu:

• wsparcia organizacji polonijnych i szkoły, które utraciły siedzibę, • zabezpieczenia i ochrony dziedzictwa kulturowego zgromadzonego w domu, • zapewnienia ciągłości działalności polonijnej w Paryżu (w tym ewentualnego wsparcia lokalowego, finansowego lub prawnego), • monitorowania postępowania odwoławczego i ochrony polskich interesów w tej sprawie.

4. Informacji:

Czy i w jaki sposób sprawa była omawiana podczas obrad właściwych gremiów rządowych oraz czy rząd planuje systemowe wzmocnienie mechanizmów szybkiego reagowania na kryzysy zagrażające instytucjom i dziedzictwu polonijnemu?

Żądam odpowiedzi w trybie pilnym, nie później niż w terminie 14 dni, z uwagi na zagrożenie nieodwracalną utratą miejsca o kluczowym znaczeniu dla Polonii francuskiej oraz bezcennych zbiorów stanowiących część polskiego dziedzictwa narodowego.

Polonia i Polacy za granicą oczekują nie deklaracji, lecz konkretnych działań państwa polskiego. Nie wolno dopuścić do sytuacji, w której centrum życia polonijnego i skarbnica pamięci o polskich żołnierzach gen. Andersa zniknie z mapy Paryża bez zdecydowanej reakcji Rzeczypospolitej.