Interpelacja nr 20139
Interpelacja w sprawie skutków prawnych niezachowania formy szczególnej umowy dzierżawy obejmującej przedsiębiorstwo rolne
Adresat: minister rolnictwa i rozwoju wsi
Data wpływu: 2026-09-28
Treść interpelacji
Szanowny Panie Ministrze,
w latach 90. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, działająca w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, zawarła z rolnikami liczne (setki) umowy dzierżawy, które weszły do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w związku z procesem likwidacji państwowych gospodarstw rolnych (PGR-ów). Umowy te w przeważającej mierze opierały się zbliżonych, a niejednokrotnie wręcz tożsamych wzorcach umownych i obejmowały nie tylko dzierżawę gruntów, ale również infrastrukturę i zasoby mieszkaniowe, a ponadto obejmowały przekazanie określonych składników majątkowych i niemajątkowych służących funkcjonowaniu gospodarstwa i – co najważniejsze – pracowników i zobowiązania kontraktowe.
Zakres składników majątkowych objętych tymi umowami stanowi podstawę do przyjęcia, że w istocie umowy te należy kwalifikować jako umowy dzierżawy przedsiębiorstwa. Tego rodzaju kwalifikacja pociągała za sobą również określone konsekwencje w zakresie formy czynności prawnej, w szczególności konieczność zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, o której mowa w art. 751 § 1 Kodeksu cywilnego. Konsekwencją niezachowania szczególnej formy, o której mowa powyżej, jest bezwzględna nieważność tej umowy wynikająca wprost z przepisu art. 73 § 2 w zw. z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego.
Wynika z tego, że setki dzierżawców na przestrzeni ponad 30 lat nie tylko dysponowały gruntami objętymi na podstawie przedmiotowych – jak się okazuje – nieważnych umów, ale poczyniły szereg inwestycji i nakładów na rozbudowę infrastruktury oraz podniesienie kultury rolnej celem prężnego prowadzenia i rozwoju przedsiębiorstwa.
W obliczu przyjęcia nieważności zawieranych umów dzierżawy na poszczególnych podmiotach użytkujących grunty rolne nie mógł z kolei ciążyć obowiązek zastosowania się do przepisów ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw w przedmiocie składania oświadczeń i podpisania aneksów – który to wynika wprost z art. 1 pkt 22, powołujący do życia art. 38 ust. 1a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Dzierżawcy ci pozostawali w przeświadczeniu – na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawa i postanowień umownych – że 30-letnie umowy dzierżawy będą na ich wniosek przedłużane. Przyjmowana na przestrzeni kolejnych lat przez ministrów właściwych do spraw rolnictwa polityka oraz prezentowane przez nich stanowiska dotyczące gospodarowania nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa kształtowały po stronie dzierżawców uzasadnione nadzieje na perspektywę kupna dzierżawionych gruntów. W 2011 r. w życie weszła przywołana już powyżej ustawa nowelizująca, która to wprowadziła mechanizm zmierzający do wyłączenia 30% dzierżawionego obszaru, po przyjęciu oferty agencji.
Mechanizm ten nie spotkał się z powszechną aprobatą dzierżawców, w tym szczególnie tych prowadzących działalność na większych i wielkoobszarowych areałach – a rozwiązania wprowadzone ustawą nowelizującą wywarły przy tym długofalowe skutki dla sytuacji prawnej i gospodarczej dzierżawców, których konsekwencje pozostają odczuwalne do dziś.
Wobec faktu, że z dużym prawdopodobieństwem umowy te były nieważne w chwili ich zawarcia (od początku), to względem dzierżawców nie mógł mieć zastosowania przepis art. 38 ust. 1a ww. ustawy, stanowiący podstawę do wyłączenia tak znacznej części prowadzonego przedsiębiorstwa, przy jednoczesnym pominięciu dotychczasowych nakładów i wydatków, które to zostały poniesione w trakcie użytkowaniu gruntów rolnych i prowadzenia przez te podmioty przedsiębiorstwa rolnego.
Należy zwrócić uwagę, że ww. ustawa nowelizująca z 2011 r. pozostaje przedmiotem kontroli konstytucyjnej prowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny. Istotne znaczenie w tym kontekście ma również stanowisko rzecznika praw obywatelskich, który zakwestionował konstytucyjność przedmiotowych regulacji, wskazując na argumenty przemawiające za ich niezgodnością z Konstytucją RP.
Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności, jak również fakt, który już został podkreślony powyżej – a mianowicie liczbę tożsamych sytuacji dotykających bezpośrednio dzierżawców znajdujących się w posiadaniu ww. gruntów, trudno będzie przewidzieć skutki rozwoju takiej sytuacji w skali całego państwa.
Posiadam wiedzę, iż kwestia ta stała się przedmiotem postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Kamiennej Górze wraz z wnioskiem o zasiedzenie użytkowanych gruntów rolnych będących własnością Skarbu Państwa.
Należy mieć również na uwadze, że biorąc pod uwagę liczbę zawartych w latach 90. umów dzierżawy, w perspektywie ogólnokrajowej ciężko przewidzieć skalę potencjalnych roszczeń odszkodowawczych, wniosków w przedmiocie zasiedzenia użytkowanych gruntów oraz rozmaitych postępowań sądowych.
Dochodzą mnie informację, że z tej drogi prawnej chcą skorzystać również ci dzierżawcy, którzy wyłączyli na podstawie ustawy z 2011 r. grunty rolne – ale uczynili to niejako pod presją agencji i podjęte działania nie odpowiadały ich rzeczywistej woli. Dzierżawcy ci postrzegają zastosowany wobec nich mechanizm jako krzywdzący i prowadzący do istotnego pogorszenia ich sytuacji prawnej i gospodarczej.
Sądzę, że powyższa sprawa może przyjąć rozmiary utożsamiane ze skalą postępowań frankowych.
Niniejszą interpelację składam w związku z wnioskiem Zarządu Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Rolnego Sady Dolne sp. z o.o. (KRS: 0000198779), której sytuacja stanowi przykład problemu mogącego dotyczyć szerszej grupy dzierżawców nieruchomości rolnych wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:
Czy minister rolnictwa i rozwoju wsi oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (dalej: KOWR) posiadają wiedzę o problemie nieważności umów dzierżawy nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, wynikającej w szczególności z niezachowania wymaganej prawem formy czynności prawnej, oraz czy dokonano analizy skali i skutków tego problemu względem samych dzierżawców oraz Skarbu Państwa, przy jednoczesnym uwzględnieniu liczby ewentualnych sporów sądowych potwierdzających nieważność zawartych umów? Czy KOWR oraz właściwy minister dysponują informacjami pozwalającymi określić liczbę umów, które mogą być dotknięte analogiczną wadą prawną, a tym samym oszacować liczbę potencjalnych postępowań sądowych dotyczących ustalenia ich nieważności?
Czy w kontekście poprzedniego pytania, w przypadku potwierdzenia zawartych w mojej interpelacji tez – minister rolnictwa i rozwoju wsi oraz KOWR zamierzają podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia praw i interesów dzierżawców – którzy nie z własnej winy zostali narażeni na skutki nieważnych umów i wynikające z tego faktu konsekwencje zarówno wobec ich przedsiębiorstw, jak również wobec Skarbu Państwa – poprzez zawarcie nowych umów w odpowiedniej formie bądź zastosowanie innego mechanizmu prawnego dopuszczonego na podstawie obowiązujących przepisów?
Czy Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Rolne Sady Dolne sp. z o.o. w związku z toczącym się przed Sądem Rejonowym w Kamiennej Górze postępowaniem (sygn. akt I Ns 277/26) w przedmiocie stwierdzenia zasiedzenia prawa własności nieruchomości objętych umową dzierżawy nr SGZ/P/III-13/4221/17194, zawartą w dniu 25 października 1994 r. we Wrocławiu pomiędzy Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Rolnym Sady Dolne sp. z o.o. a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, może w okresie przejściowym (do czasu rozstrzygnięcia przedmiotowego postępowania sądowego) skorzystać z dobrodziejstwa rozwiązania zawartego w zarządzeniu nr 04/2026/Z Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia 15 stycznia 2026 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie wprowadzenia „Wytycznych w sprawie wykonywania umowy dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa”?
Inne interpelacje: Tadeusz Samborski
- Interpelacja w sprawie podjęcia prac legislacyjnych dotyczących zasad zakładania i finansowania niepublicznych szkół artystycznych
18.11.2026 · nr 21135 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
- Interpelacja w sprawie dyskryminacji na tle narodowościowym oraz mobbingu pracowników polskiej mniejszości narodowej przez obecną administrację samorządu…
28.09.2026 · nr 20125 · minister spraw zagranicznych
- Interpelacja w sprawie przypadków objęcia obywateli Rzeczypospolitej Polskiej zakazem wjazdu na terytorium Ukrainy oraz braku informacji o podstawach jego…
22.09.2026 · nr 19975 · minister spraw zagranicznych
- Interpelacja w sprawie braku mechanizmu kontroli merytorycznej przy zakładaniu niepublicznych szkół artystycznych oraz nieprawidłowości w wydatkowaniu dotacji…
10.09.2026 · nr 19741 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
- Interpelacja w sprawie zapewnienia państwowym szkołom i placówkom artystycznym dostępu do funduszy europejskich w perspektywie finansowej 2028-2034
10.09.2026 · nr 19739 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji