Interpelacja nr 21037
Interpelacja w sprawie możliwości wprowadzenia systemowych rozwiązań zapewniających udział niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w środkach publicznych przeznaczanych na kampanie społeczne i informacyjne
Adresat: minister kultury i dziedzictwa narodowego
Data wpływu: 2026-11-13
Treść interpelacji
Szanowna Pani Minister,
niezależne media lokalne i regionalne stanowią niezwykle ważny element polskiego systemu medialnego. Ich rola wykracza daleko poza przekazywanie bieżących informacji. Są istotnym czynnikiem budowania lokalnej tożsamości, pielęgnowania więzi społecznych, upowszechniania kultury oraz dokumentowania życia mieszkańców miast, gmin i powiatów. Pełnią również ważną funkcję kontrolną wobec lokalnych instytucji publicznych, przyczyniając się do przejrzystości życia społecznego i funkcjonowania demokracji na poziomie lokalnym. To właśnie lokalne telewizje, rozgłośnie radiowe, gazety i portale informacyjne często jako pierwsze, a niejednokrotnie jako jedyne, podejmują tematy bezpośrednio dotyczące codziennego życia mieszkańców. Informują o sprawach lokalnych szkół, placówek ochrony zdrowia, organizacji społecznych, wydarzeniach kulturalnych czy problemach, które z perspektywy mediów ogólnopolskich mogą wydawać się mało znaczące, ale dla mieszkańców określonej społeczności mają fundamentalne znaczenie. Szczególną wartością mediów lokalnych jest ich bliskość wobec odbiorcy, znajomość lokalnych potrzeb i problemów oraz zaufanie, jakim często cieszą się wśród mieszkańców.
Jako przewodniczący sejmowej Podkomisji stałej do spraw mediów i polityki audiowizualnej dostrzegam szczególne znaczenie tych mediów dla funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego, ale również poważne wyzwania związane z zapewnieniem im ekonomicznych warunków dalszego rozwoju. Wiele niezależnych redakcji i nadawców działa na stosunkowo niewielkich rynkach reklamowych, mierząc się jednocześnie z rosnącymi kosztami działalności, zmianami technologicznymi oraz konkurencją ze strony największych grup medialnych i globalnych platform internetowych. Szczególnie trudna jest sytuacja lokalnych nadawców telewizyjnych, których działalność wymaga ponoszenia znaczących kosztów technicznych, organizacyjnych i produkcyjnych.
Z uznaniem przyjmuję uruchomienie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego programu „Bliska Kultura”, którego pierwsza edycja realizowana jest w 2026 roku. Inicjatywa ta potwierdza dostrzeganie przez resort szczególnego znaczenia niezależnych mediów lokalnych oraz potrzeby tworzenia rozwiązań wspierających ich działalność. Uważam jednak, że obok programów wspierających tworzenie wartościowych treści istnieje przestrzeń do wypracowania kolejnego, systemowego rozwiązania, które mogłoby poprawiać ekonomiczne warunki funkcjonowania niezależnych mediów lokalnych, a jednocześnie przyczyniać się do zwiększania skuteczności komunikacji społecznej prowadzonej przez państwo. Chodzi o stworzenie mechanizmu zapewniającego niezależnym mediom lokalnym i regionalnym rzeczywisty udział w środkach publicznych przeznaczanych na emisję kampanii społecznych, edukacyjnych i informacyjnych finansowanych przez ministerstwa oraz inne instytucje administracji publicznej.
Każdego roku administracja rządowa przeznacza znaczne środki na kampanie dotyczące między innymi ochrony zdrowia, profilaktyki chorób, bezpieczeństwa publicznego, edukacji, ochrony środowiska, świadczeń społecznych oraz dostępnych programów i usług publicznych. Zasadne wydaje się pytanie, czy przy wyborze kanałów dystrybucji tych kampanii w wystarczającym stopniu wykorzystywany jest potencjał niezależnych mediów lokalnych i regionalnych.
Dane przedstawione przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2024 roku wskazują na znaczną koncentrację wydatków na emisję kampanii społecznych u największych nadawców. Z ustaleń kontroli dotyczącej kampanii realizowanych przez cztery urzędy centralne w latach 2016-2023, do końca pierwszego półrocza 2023 roku, wynika, że instytucje te przeznaczyły łącznie około 482,8 mln zł na realizację 123 kampanii. Z danych NIK dotyczących szczegółowo zbadanej grupy kampanii wynika, że blisko 94% środków przeznaczonych na emisję telewizyjną trafiło do trzech największych grup nadawczych: Polsatu (21,5 mln zł), Telewizji Polskiej (21,2 mln zł) i TVN (8,1 mln zł), przy łącznych wydatkach na emisję telewizyjną w wysokości 54,3 mln zł. Choć dane te dotyczą określonego okresu i wybranej grupy kampanii, pokazują skalę koncentracji publicznych wydatków reklamowych u największych nadawców. Jednocześnie nie dają pełnego obrazu udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w realizacji takich kampanii.
Warto przy tym odnotować, że NIK wskazywała również na przypadki niegospodarnego zakupu emisji w stacjach o niskiej oglądalności lub słuchalności, w tym w lokalnych rozgłośniach radiowych. Pokazuje to, że udział mediów lokalnych w kampaniach społecznych musi opierać się na rzetelnej analizie ich rzeczywistego zasięgu, profilu odbiorców i efektywności kosztowej, a nie na decyzjach uznaniowych. Tym bardziej uzasadnione jest wypracowanie przejrzystych i obiektywnych kryteriów udziału tych mediów w kampaniach finansowanych ze środków publicznych.
Nie kwestionując znaczenia ogólnopolskich stacji telewizyjnych i radiowych w prowadzeniu kampanii społecznych, warto zwrócić uwagę, że skuteczność komunikacji publicznej nie zawsze musi być utożsamiana z największym możliwym zasięgiem ogólnokrajowym. W przypadku wielu kampanii równie istotne może być dotarcie do określonych społeczności i grup mieszkańców. Lokalne telewizje, rozgłośnie radiowe, gazety i portale informacyjne mogą być w tym zakresie szczególnie wartościowym kanałem komunikacji. Ich znaczenie powinno być oceniane nie tylko przez pryzmat bezwzględnej liczby odbiorców, ale również rzeczywistego udziału w lokalnym rynku, zdolności dotarcia do określonych grup społecznych oraz efektywności kosztowej przekazu.
Istotne znaczenie dla przedstawionego postulatu mają przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 ustanawiającego europejski akt o wolności mediów (EMFA). Artykuł 25 tego rozporządzenia przewiduje, że środki publiczne przeznaczane na reklamę państwową muszą być przydzielane według przejrzystych, obiektywnych, proporcjonalnych i niedyskryminacyjnych kryteriów. Wskazuje również na potrzebę dążenia do rozdzielania rocznych wydatków na reklamę państwową pomiędzy szerokie grono dostawców usług medialnych, z uwzględnieniem krajowej i lokalnej specyfiki rynku. Przepisy te są już stosowane, co oznacza, że istnieje podstawa do podejmowania działań służących większej przejrzystości i różnorodności podziału reklamy państwowej bez konieczności oczekiwania na uchwalenie kompleksowej nowelizacji polskiego prawa medialnego.
Jednocześnie art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo zamówień publicznych przewiduje wyłączenie stosowania jej przepisów do określonych zamówień dotyczących zakupu czasu antenowego lub audycji od dostawców audiowizualnych lub radiowych usług medialnych. W określonych przypadkach umożliwia to zakup emisji bezpośrednio od nadawców bez stosowania procedur przewidzianych w tej ustawie, z zachowaniem pozostałych obowiązujących wymogów prawnych. W mojej ocenie stwarza to podstawy do rozważenia rozwiązań organizacyjnych i prawnych umożliwiających zwiększenie udziału niezależnych mediów lokalnych w kampaniach społecznych już na gruncie obecnie obowiązujących przepisów.
W tym kontekście istotne znaczenie mają również prace prowadzone przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nad projektem ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw, oznaczonym numerem UC130. Projekt ten przewiduje rozwiązania dotyczące między innymi przejrzystości zasad przydzielania środków publicznych na reklamę państwową. Warto jednak rozważyć, czy nie powinny zostać uzupełnione o mechanizmy uwzględniające szczególną pozycję niezależnych mediów lokalnych i regionalnych. Jednocześnie uważam, że realizacja tego konkretnego postulatu nie powinna być uzależniona od uchwalenia kompleksowej ustawy medialnej. Ze względu na szeroki zakres projektowanej reformy oraz uwarunkowania procesu legislacyjnego zasadne wydaje się poszukiwanie rozwiązań, które mogłyby zostać wdrożone znacznie szybciej.
W pierwszej kolejności należałoby więc przeanalizować możliwość przyjęcia odpowiednich zasad i wytycznych dotyczących zakupu emisji kampanii społecznych przez administrację rządową, a także wykorzystania innych instrumentów organizacyjnych dostępnych na podstawie obowiązującego prawa. Jednym z możliwych kierunków byłoby określenie procentowego udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w rocznych budżetach emisji kampanii społecznych i informacyjnych. Mógłby on wynosić przykładowo 5% lub 10%, przy czym ustalenie jego właściwej wysokości wymagałoby wcześniejszych analiz prawnych, ekonomicznych i rynkowych, uwzględniających rzeczywisty zasięg mediów lokalnych, charakter kampanii oraz efektywność wydatkowania środków publicznych. Innym rozwiązaniem mogłoby być zobowiązanie instytucji publicznych do uwzględniania niezależnych mediów lokalnych przy planowaniu kampanii i uzasadniania ewentualnego odstąpienia od ich wykorzystania. Możliwe byłoby również połączenie obu mechanizmów.
Szczególnie ważne wydaje się rozważenie uruchomienia już w 2027 roku pilotażowego mechanizmu udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w kampaniach społecznych finansowanych przez wybrane ministerstwa. Pilotaż taki mógłby zostać przygotowany we współpracy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów oraz resortami realizującymi kampanie społeczne, z udziałem przedstawicieli niezależnych nadawców i wydawców lokalnych. Jego celem byłoby sprawdzenie w praktyce możliwości kierowania odpowiedniej części istniejących budżetów emisji do mediów lokalnych, przy zastosowaniu przejrzystych kryteriów uwzględniających ich zasięg, obszar działania, profil odbiorców i efektywność kosztową. Wyniki pilotażu mogłyby stanowić podstawę do opracowania trwałego mechanizmu, a w razie konieczności również przygotowania odrębnej, ograniczonej zmiany ustawowej, niezależnej od losów kompleksowej reformy medialnej.
Nie chodzi przy tym o tworzenie dodatkowego systemu dotacji ani o zwiększanie wydatków budżetowych. Proponowane rozwiązanie polegałoby na bardziej zrównoważonym wykorzystywaniu środków, które administracja publiczna już przeznacza na zakup usług reklamowych. Media lokalne otrzymywałyby wynagrodzenie za rzeczywiście wykonaną usługę, proporcjonalne do ich zasięgu i efektywności, na podstawie przejrzystych i niedyskryminacyjnych zasad. Niezwykle ważne byłoby również zapewnienie pełnej niezależności redakcyjnej oraz wyeliminowanie możliwości politycznego lub uznaniowego przydzielania środków. Zakup emisji kampanii społecznej nie może wiązać się z jakąkolwiek możliwością wpływania przez instytucję publiczną na działalność dziennikarską danego medium.
Uważam, że stworzenie odpowiednich warunków do uczestniczenia niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w realizacji kampanii finansowanych ze środków publicznych może stanowić istotny element długofalowej polityki państwa na rzecz ochrony pluralizmu medialnego. Pierwsze praktyczne działania w tym zakresie powinny być jednak rozważane bez oczekiwania na zakończenie prac nad kompleksową ustawą medialną.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami.
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dostrzega potrzebę wprowadzenia systemowego mechanizmu zapewniającego niezależnym mediom lokalnym i regionalnym większy udział w środkach publicznych przeznaczanych na kampanie społeczne i informacyjne? Czy możliwość takiego rozwiązania była dotychczas analizowana przez resort?
2. Czy w ocenie ministerstwa możliwe jest stworzenie takiego mechanizmu na podstawie już obowiązujących przepisów, w szczególności art. 25 europejskiego aktu o wolności mediów oraz przepisów dotyczących zakupu czasu antenowego? Czy resort rozważa rozwiązania niewymagające uchwalenia nowej ustawy, na przykład odpowiednie wytyczne, regulacje wewnętrzne lub wspólne zasady prowadzenia kampanii przez administrację rządową?
3. Czy ministerstwo jest gotowe, we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, przeanalizować możliwość wprowadzenia określonego procentowo udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w rocznych wydatkach publicznych na emisję kampanii społecznych i informacyjnych? Jakie analizy prawne i ekonomiczne byłyby niezbędne do ustalenia odpowiedniej wysokości tego udziału?
4. Czy ministerstwo rozważa możliwość wprowadzenia obowiązku uwzględniania niezależnych mediów lokalnych przy planowaniu kampanii społecznych i informacyjnych oraz uzasadniania ewentualnego odstąpienia od ich wykorzystania na podstawie obiektywnych kryteriów, w szczególności rzeczywistego zasięgu, profilu odbiorców i efektywności kosztowej?
5. Czy ministerstwo jest gotowe podjąć inicjatywę przygotowania, we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów i wybranymi resortami, pilotażowego mechanizmu udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w kampaniach społecznych już w 2027 roku, bez oczekiwania na uchwalenie kompleksowej ustawy medialnej? Czy możliwe byłoby określenie zasad takiego pilotażu oraz sposobu oceny jego skuteczności?
6. W jaki sposób ministerstwo zamierza realizować wynikający z art. 25 rozporządzenia (UE) 2024/1083 postulat uwzględniania lokalnej specyfiki rynku mediów przy podziale środków na reklamę państwową? Czy planowane są rozwiązania wykraczające poza obowiązki dotyczące przejrzystości i publikowania informacji o wydatkach?
7. Czy w ramach prac nad projektem nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw (UC130) rozważano przepisy zwiększające udział niezależnych mediów lokalnych w reklamie państwowej? Czy resort dopuszcza również przygotowanie odrębnej, ograniczonej regulacji ustawowej dotyczącej tego zagadnienia, gdyby okazało się, że odpowiedniego mechanizmu nie można w pełni wprowadzić na podstawie obowiązujących przepisów?
8. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę opracowania jednolitych kryteriów identyfikacji niezależnych mediów lokalnych i regionalnych oraz oceny ich zasięgów i efektywności reklamowej, z uwzględnieniem specyfiki lokalnych telewizji, rozgłośni radiowych, prasy i portali internetowych? Czy możliwe byłoby stworzenie przejrzystej bazy takich mediów, ułatwiającej administracji publicznej zakup usług reklamowych?
9. Czy ministerstwo jest gotowe zainicjować konsultacje z przedstawicielami niezależnych mediów lokalnych i regionalnych, w tym lokalnych nadawców telewizyjnych i radiowych, dotyczące wypracowania odpowiedniego mechanizmu, a także włączyć do tych prac sejmową Podkomisję stałą do spraw mediów i polityki audiowizualnej? Czy resort mógłby przedstawić harmonogram działań zmierzających do przygotowania i ewentualnego uruchomienia pilotażu w 2027 roku?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Inne interpelacje: Krzysztof Piątkowski
- Interpelacja w sprawie wprowadzenia systemowego mechanizmu zwiększającego udział niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w środkach publicznych…
13.11.2026 · nr 21038 · prezes Rady Ministrów
- Interpelacja w sprawie przejrzystości poboru i podziału wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach
06.11.2026 · nr 20948 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
- Interpelacja w sprawie działań Policji w zakresie zwalczania nielegalnego graffiti
15.10.2026 · nr 20437 · minister spraw wewnętrznych i administracji
- Interpelacja w sprawie zasad naboru i realizacji komponentu infrastruktury podwójnego zastosowania w ramach Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności
22.09.2026 · nr 19976 · minister obrony narodowej
- Interpelacja w sprawie wniosków samorządów w woj. zachodniopomorskim o pożyczki z FBiO na infrastrukturę podwójnego zastosowania
22.09.2026 · nr 19971 · minister obrony narodowej
Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji