Interpelacja nr 21038
Interpelacja w sprawie wprowadzenia systemowego mechanizmu zwiększającego udział niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w środkach publicznych przeznaczanych na kampanie społeczne i informacyjne
Adresat: prezes Rady Ministrów
Data wpływu: 2026-11-13
Treść interpelacji
Szanowny Panie Premierze,
niezależne media lokalne i regionalne odgrywają niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu społeczności, w których działają. Są nie tylko źródłem bieżących informacji, ale również istotnym elementem budowania lokalnej tożsamości, dokumentowania życia społecznego, upowszechniania kultury oraz wzmacniania aktywności obywatelskiej. Pełnią także ważną funkcję kontrolną wobec lokalnych instytucji publicznych, przyczyniając się do przejrzystości życia publicznego i funkcjonowania lokalnej demokracji. To właśnie lokalne telewizje, rozgłośnie radiowe, gazety i portale informacyjne często jako pierwsze, a niejednokrotnie jako jedyne, relacjonują wydarzenia mające bezpośredni wpływ na codzienne życie mieszkańców. Informują o sprawach lokalnych szkół, szpitali, organizacji społecznych, inicjatywach mieszkańców czy problemach najbliższego otoczenia, które nie zawsze znajdują miejsce w przekazie mediów ogólnopolskich. Ich szczególna wartość wynika z bliskości odbiorcy, znajomości lokalnych uwarunkowań oraz zaufania, jakim często cieszą się w swoich społecznościach.
Jako przewodniczący sejmowej Podkomisji stałej do spraw mediów i polityki audiowizualnej dostrzegam szczególne znaczenie tych mediów, ale również poważne wyzwania ekonomiczne, przed którymi stoją. Ograniczony lokalny rynek reklamy, rosnące koszty działalności oraz konkurencja ze strony największych grup medialnych i globalnych platform internetowych sprawiają, że utrzymanie wielu niezależnych redakcji i nadawców staje się coraz trudniejsze. Dotyczy to szczególnie telewizji lokalnych, które ponoszą znaczące koszty techniczne i produkcyjne, działając jednocześnie na stosunkowo niewielkich rynkach reklamowych.
Z uznaniem należy odnotować uruchomienie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego programu „Bliska Kultura”, którego pierwsza edycja realizowana jest w 2026 roku. Potwierdza on dostrzeganie przez państwo szczególnej roli niezależnych mediów lokalnych oraz potrzeby tworzenia instrumentów wspierających ich funkcjonowanie. Warto jednak rozważyć również inne, systemowe rozwiązania, które mogłyby przyczyniać się do poprawy sytuacji ekonomicznej tych mediów, a jednocześnie zwiększać skuteczność kampanii społecznych i informacyjnych prowadzonych przez administrację publiczną.
Ministerstwa, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów oraz inne instytucje państwowe przeznaczają każdego roku znaczne środki na kampanie informacyjne, edukacyjne i społeczne dotyczące między innymi ochrony zdrowia, bezpieczeństwa publicznego, edukacji, ochrony środowiska, polityki społecznej czy dostępnych programów i usług publicznych. Z dostępnych danych wynika, że znaczna część tych środków była kierowana na zakup czasu antenowego i powierzchni reklamowej w mediach ogólnopolskich. Tymczasem niezależne media lokalne i regionalne, mimo ich szczególnej roli społecznej oraz możliwości skutecznego docierania do mieszkańców określonych obszarów, wydają się uczestniczyć w podziale tych środków w stosunkowo ograniczonym zakresie.
Z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli, przedstawionych w 2024 roku, wynika, że cztery skontrolowane urzędy centralne przeznaczyły w latach 2016-2023, do końca pierwszego półrocza 2023 roku, około 482,8 mln zł na realizację 123 kampanii społecznych. W szczegółowo zbadanej grupie kampanii na działania medialne przeznaczono około 135,5 mln zł, z czego około 54,3 mln zł na emisję telewizyjną i 30,8 mln zł na emisję radiową. Z danych NIK wynika, że blisko 94% środków przeznaczonych na telewizyjną emisję badanych kampanii trafiło do trzech największych grup nadawczych: Polsatu (21,5 mln zł), Telewizji Polskiej (21,2 mln zł) i TVN (8,1 mln zł). Dane te dotyczą określonego okresu historycznego i grupy skontrolowanych kampanii, jednak wskazują na znaczną koncentrację publicznych wydatków reklamowych u największych nadawców. Jednocześnie brakuje łatwo dostępnych, kompleksowych informacji pozwalających ustalić, jaka część środków przeznaczanych przez administrację rządową na kampanie społeczne i informacyjne trafia do niezależnych mediów lokalnych i regionalnych.
Warto przy tym odnotować, że NIK wskazywała również na przypadki niegospodarnego zakupu emisji w stacjach o niskiej oglądalności lub słuchalności, w tym w lokalnych rozgłośniach radiowych. Pokazuje to, że udział mediów lokalnych w kampaniach społecznych musi opierać się na rzetelnej analizie ich rzeczywistego zasięgu, profilu odbiorców i efektywności kosztowej, a nie na decyzjach uznaniowych. Tym bardziej uzasadnione jest wypracowanie przejrzystych i obiektywnych kryteriów udziału tych mediów w kampaniach finansowanych ze środków publicznych.
W mojej ocenie istnieją przesłanki uzasadniające stworzenie mechanizmu zwiększającego udział takich mediów w realizacji kampanii finansowanych ze środków publicznych. Lokalne środki przekazu, dzięki znajomości specyfiki regionu i silnemu zakorzenieniu w społeczności, mogą stanowić szczególnie efektywny kanał dotarcia z informacjami ważnymi dla mieszkańców. Dotyczy to zwłaszcza kampanii poświęconych profilaktyce zdrowotnej, bezpieczeństwu, ochronie środowiska, świadczeniom społecznym czy usługom publicznym. Skuteczność lokalnego przekazu nie musi bowiem wynikać z jego całkowitego zasięgu w skali kraju, ale z możliwości dotarcia do znacznej części mieszkańców określonego obszaru. Telewizja lokalna, której programy są regularnie oglądane przez znaczącą część mieszkańców miasta czy powiatu, może być skutecznym narzędziem komunikacji społecznej, mimo że jej bezwzględna liczba odbiorców jest wielokrotnie mniejsza niż w przypadku ogólnopolskich nadawców. Co więcej, przekaz emitowany przez medium dobrze znane mieszkańcom i cieszące się ich zaufaniem może być odbierany jako bardziej wiarygodny i bliższy ich codziennym potrzebom. Dlatego przy planowaniu kampanii społecznych zasadne wydaje się uwzględnianie nie tylko bezwzględnej liczby odbiorców, ale również udziału medium w lokalnym rynku, profilu jego odbiorców oraz skuteczności dotarcia do określonej społeczności.
Istotne znaczenie mają w tym kontekście przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 ustanawiającego europejski akt o wolności mediów (EMFA). Artykuł 25 tego rozporządzenia przewiduje, że środki publiczne przeznaczane na reklamę państwową powinny być przydzielane zgodnie z przejrzystymi, obiektywnymi, proporcjonalnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami. Wskazuje również na potrzebę dążenia do rozdzielania rocznych wydatków na reklamę państwową pomiędzy szerokie grono dostawców usług medialnych, z uwzględnieniem krajowej i lokalnej specyfiki rynku mediów. Co szczególnie istotne, przepisy te są już stosowane i nie wymagają do tego uchwalenia kompleksowej nowelizacji polskiego prawa medialnego.
Również obowiązujące przepisy Prawa zamówień publicznych przewidują w art. 11 ust. 1 pkt 5 wyłączenie stosowania tej ustawy do określonych zamówień dotyczących zakupu czasu antenowego lub audycji od dostawców audiowizualnych lub radiowych usług medialnych. Oznacza to, że w określonych przypadkach zakup emisji kampanii bezpośrednio od nadawców może odbywać się bez stosowania procedur przewidzianych w tej ustawie, przy zachowaniu pozostałych wymogów prawnych, w tym zasad wynikających z EMFA i przepisów o finansach publicznych. Wydaje się zatem zasadne rozważenie możliwości wprowadzenia odpowiednich rozwiązań organizacyjnych już na podstawie obowiązującego prawa, bez konieczności oczekiwania na uchwalenie nowej ustawy medialnej. Mogłyby one przyjąć postać wspólnych zasad planowania i realizacji kampanii społecznych przez administrację rządową, odpowiednich wytycznych, regulacji wewnętrznych lub innych instrumentów pozostających w kompetencjach właściwych organów administracji, z uwzględnieniem ograniczeń prawnych dotyczących ich stosowania.
Jednym z możliwych rozwiązań byłoby określenie procentowego udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w rocznych wydatkach na emisję kampanii społecznych i informacyjnych. Mógłby on wynosić przykładowo 5% lub 10%, przy czym ustalenie odpowiedniego poziomu wymagałoby wcześniejszych analiz prawnych, ekonomicznych i rynkowych. Należałoby również uwzględnić charakter poszczególnych kampanii oraz możliwość odstępstw w uzasadnionych przypadkach. Innym rozwiązaniem mógłby być obowiązek analizowania przez ministerstwa możliwości wykorzystania niezależnych mediów lokalnych przy planowaniu kampanii oraz uzasadniania ewentualnej rezygnacji z tego kanału komunikacji. Warto również rozważyć połączenie obu tych mechanizmów.
Szczególnie interesującym i możliwym do rozważenia w krótkiej perspektywie rozwiązaniem byłoby uruchomienie już w 2027 roku pilotażowego mechanizmu udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w wybranych kampaniach społecznych finansowanych przez administrację rządową. Pilotaż mógłby zostać przeprowadzony przez kilka ministerstw realizujących istotne kampanie informacyjne, na przykład Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Polegałby na wyodrębnieniu odpowiedniej części istniejących budżetów emisji na zakup usług reklamowych w niezależnych mediach lokalnych, według przejrzystych kryteriów uwzględniających ich rzeczywisty zasięg, obszar działania, profil odbiorców i efektywność kosztową. Pozwoliłoby to sprawdzić skuteczność takiego rozwiązania w praktyce, ocenić jego efekty ekonomiczne oraz zebrać doświadczenia niezbędne do ewentualnego stworzenia trwałego mechanizmu.
Podkreślenia wymaga, że proponowane rozwiązanie nie zakłada zwiększania wydatków budżetowych ani przyznawania mediom dodatkowych dotacji. Chodzi o bardziej zrównoważone wykorzystywanie środków, które administracja publiczna już przeznacza na kampanie społeczne i informacyjne. Media lokalne otrzymywałyby wynagrodzenie za rzeczywiście świadczone usługi reklamowe, adekwatne do ich zasięgu i efektywności, na podstawie jasnych, obiektywnych i niedyskryminacyjnych zasad. Niezwykle ważne byłoby również zapewnienie pełnej niezależności redakcyjnej tych mediów. Mechanizm nie może prowadzić do politycznego uzależnienia redakcji od instytucji publicznych ani stwarzać możliwości uznaniowego przydzielania środków. Jego podstawą powinny być jawność zawieranych umów, proporcjonalność wynagrodzeń oraz wyraźne oddzielenie zakupów reklamowych od działalności dziennikarskiej.
Wprowadzenie takiego rozwiązania mogłoby jednocześnie zwiększać skuteczność publicznych kampanii informacyjnych, wzmacniać pluralizm medialny oraz zapewniać niezależnym mediom lokalnym dodatkowe, rynkowe źródło przychodów. Dlatego warto poszukiwać możliwości jego wdrożenia bez uzależniania całej inicjatywy od przyszłych zmian ustawowych.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami.
1. Jakie były rzeczywiste wydatki Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych ministerstw na kampanie społeczne, informacyjne, edukacyjne i promocyjne w latach 2023-2025 oraz w pierwszym półroczu 2026 roku? Proszę o przedstawienie danych w podziale na poszczególne ministerstwa, lata oraz główne rodzaje kampanii.
2. Jaka część tych wydatków została przeznaczona na zakup czasu antenowego i powierzchni reklamowej w telewizji, radiu, prasie, internecie i pozostałych kanałach komunikacji? Jakie kwoty trafiły do mediów publicznych, a jakie do komercyjnych, z uwzględnieniem zakupów realizowanych za pośrednictwem agencji reklamowych i domów mediowych?
3. Czy administracja rządowa dysponuje danymi dotyczącymi kwot przeznaczanych na emisję kampanii społecznych i informacyjnych w niezależnych mediach lokalnych i regionalnych? Jeżeli tak, proszę o ich przedstawienie z podziałem na telewizje lokalne, lokalne rozgłośnie radiowe, prasę oraz portale internetowe. Jeżeli takich danych się nie gromadzi, czy planowane jest wprowadzenie odpowiedniej sprawozdawczości?
4. Czy ministerstwa analizują możliwość wykorzystania niezależnych mediów lokalnych przy planowaniu kampanii społecznych i informacyjnych? Czy obowiązują jednolite kryteria oceny ich przydatności, uwzględniające rzeczywisty zasięg na określonym obszarze, profil odbiorców oraz efektywność kosztową?
5. Czy rząd rozważa wprowadzenie systemowego mechanizmu zapewniającego niezależnym mediom lokalnym i regionalnym określony procentowo udział w rocznych wydatkach na emisję kampanii społecznych i informacyjnych? Czy możliwe byłoby przeprowadzenie analiz pozwalających ustalić odpowiednią wysokość takiego udziału oraz warunki jego stosowania?
6. Czy Rada Ministrów rozważy wprowadzenie, na podstawie obowiązujących przepisów, wspólnych zasad lub wytycznych dotyczących planowania i zakupu emisji kampanii społecznych, zobowiązujących ministerstwa do uwzględniania niezależnych mediów lokalnych i regionalnych oraz uzasadniania ewentualnego odstąpienia od ich wykorzystania? Czy możliwe byłoby zastosowanie w tym celu uchwały Rady Ministrów, regulacji wewnętrznych lub innych dostępnych instrumentów organizacyjnych? Jeżeli nie, jakie konkretne przeszkody prawne uniemożliwiają takie rozwiązanie?
7. Czy rząd jest gotowy uruchomić już w 2027 roku pilotażowy mechanizm udziału niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w kampaniach społecznych finansowanych przez wybrane ministerstwa, polegający na przeznaczeniu odpowiedniej części istniejących budżetów emisji na zakup usług reklamowych w tych mediach? Czy pilotaż mógłby obejmować ocenę skuteczności kampanii, w szczególności pod względem kosztów dotarcia do odbiorców, rzeczywistego zasięgu, wiarygodności przekazu oraz osiągania zakładanych celów społecznych?
8. W jaki sposób rząd realizuje wynikający z art. 25 rozporządzenia (UE) 2024/1083 postulat uwzględniania lokalnej specyfiki rynku medialnego przy rozdzielaniu środków publicznych na reklamę państwową? Czy zasady te zostały uwzględnione w praktyce planowania kampanii przez poszczególne ministerstwa?
9. Czy zostały wdrożone zalecenia Najwyższej Izby Kontroli przedstawione w 2024 roku, dotyczące opracowania przez prezesa Rady Ministrów wytycznych w zakresie projektowania kampanii społecznych oraz zakupu czasu antenowego? Jeżeli tak, jakie rozwiązania przyjęto i czy uwzględniają one możliwość wykorzystywania niezależnych mediów lokalnych?
10. Czy prezes Rady Ministrów jest gotowy zainicjować międzyresortowe prace, z udziałem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz przedstawicieli niezależnych mediów lokalnych i regionalnych, nad przygotowaniem trwałego mechanizmu możliwego do wdrożenia na podstawie obowiązującego prawa, a w przypadku stwierdzenia takiej konieczności - również nad odrębną, ograniczoną zmianą ustawową, bez uzależniania całej inicjatywy od uchwalenia kompleksowej ustawy medialnej?
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Inne interpelacje: Krzysztof Piątkowski
- Interpelacja w sprawie możliwości wprowadzenia systemowych rozwiązań zapewniających udział niezależnych mediów lokalnych i regionalnych w środkach publicznych…
13.11.2026 · nr 21037 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
- Interpelacja w sprawie przejrzystości poboru i podziału wynagrodzeń z tytułu wyświetlania utworów audiowizualnych w kinach
06.11.2026 · nr 20948 · minister kultury i dziedzictwa narodowego
- Interpelacja w sprawie działań Policji w zakresie zwalczania nielegalnego graffiti
15.10.2026 · nr 20437 · minister spraw wewnętrznych i administracji
- Interpelacja w sprawie zasad naboru i realizacji komponentu infrastruktury podwójnego zastosowania w ramach Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności
22.09.2026 · nr 19976 · minister obrony narodowej
- Interpelacja w sprawie wniosków samorządów w woj. zachodniopomorskim o pożyczki z FBiO na infrastrukturę podwójnego zastosowania
22.09.2026 · nr 19971 · minister obrony narodowej
Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji