Interpelacja w sprawie wsparcia instytucjonalnej pieczy zastępczej i oceny funkcjonowania zespołów do obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych

Szanowna Pani Ministro,

w oparciu o raport Najwyższej Izby Kontroli (znak: KPS.430.9.2022) z wynikami kontroli programu pn.: „Wsparcie systemu pieczy zastępczej w procesie deinstytucjonalizacji”, jak również w oparciu o interwencje ze strony rzecznika praw obywatelskich z roku 2022, z których wynika, że:

- minister do spraw rodziny nie dofinansowywał i w IX kadencji Sejmu RP nadal nie dofinansowywał lokalnych programów wspierania rodziny i pieczy zastępczej;

- minister do spraw rodziny w IX kadencji Sejmu RP nie opracował programów rządowych mających na celu rozwiązanie problemów związanych z rozwojem rodzinnych form pieczy zastępczej;

- ministerstwo w IX kadencji Sejmu RP w sposób opieszały prowadziło prace nad nowelizacją ustawy o pieczy zastępczej;

- minister do spraw rodziny w IX kadencji Sejmu RP nie realizował części zadań określonych ustawą, np. nie opracowywał, ani nie wdrażał rządowych programów wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, a także nie dofinansowywał programów gminnych i powiatowych w tym obszarze;

- ministerstwo w IX kadencji Sejmu RP nie uruchomiło narzędzi wspierających proces deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej, pomimo wydatkowania na ten cel ponad 4 mln zł, co w ocenie NIK było działaniem niegospodarnym;

- minister w IX kadencji Sejmu RP nie przeprowadzał systemowej analizy, która pozwalałaby na sprawdzanie efektów podejmowanych przez niego działań.

W niniejszej interpelacji chciałabym zwrócić się z pytaniami o planowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej sposoby rozwiązania wyżej wymienionych problemów.

Dla uzupełnienia kontekstu historycznego i politycznego poruszonych powyżej zagadnień pragnę nadmienić, iż NIK podjęła kontrolę ze względu na niewielki przyrost wskaźnika deinstytucjonalizacji, tj. procentowego udziału dzieci przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej od wejścia w życie ustawy w 2012 roku. W ciągu dziewięciu lat (do 2021 roku) wskaźnik ten wzrósł zaledwie o niecałe 4 pp.

Na koniec 2021 r. w pieczy zastępczej przebywało w sumie prawie 73 tys. dzieci, tj. o ok. 7% mniej niż w 2012 r., kiedy to ustawa o pieczy zastępczej weszła w życie. W tym okresie o niecałe 21% zmalała liczba dzieci przebywających w pieczy instytucjonalnej, a w rodzinnej – o 2,5%.

W latach 2019-2021 liczba placówek opiekuńczo-wychowawczych wzrosła o ok. 7% (z 87 do 93).

W latach 2012-2021 liczba rodzinnych form pieczy zastępczej spadła o 8%. Największy spadek dotyczył rodzin zastępczych niezawodowych (o ok. 11%), natomiast liczba rodzin zastępczych spokrewnionych zmalała o ok. 10%.

Niepokojącym zjawiskiem w latach 2019-2021 był ponad dwukrotny wzrost liczby dzieci skierowanych do pieczy instytucjonalnej z powodu braku miejsc w pieczy rodzinnej (w 2019 r. takich dzieci było 17, a 2 lata później już 36). W tym samym okresie aż o 62,5% wzrosła liczba dzieci przeniesionych z pieczy rodzinnej do pieczy instytucjonalnej (w poszczególnych latach 32, 37 i 52 dzieci). Powodem przeniesienia było najczęściej rozwiązanie dotychczasowej formy opieki i brak wolnych miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej.

Najwyższa Izba Kontroli zawnioskowała do minister rodziny i polityki społecznej Marleny Maląg o:

podjęcie działań na rzecz dofinansowania gminnych programów wspierania rodziny i powiatowych programów dotyczących rozwoju systemu pieczy zastępczej;

podjęcie działań na rzecz opracowania i finansowania rządowych programów wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;

wypracowanie skutecznych rozwiązań umożliwiających zatrudnianie rodzin zastępczych na umowę o pracę;

podjęcie, w porozumieniu z ministrem zdrowia, działań na rzecz poprawy dostępności do specjalistycznych usług medycznych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych dla dzieci przebywających w pieczy zastępczej;

podjęcie odpowiednich działań umożliwiających wdrożenie i utrzymanie narzędzia służącego do wsparcia deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej.

Pomimo wniosków Najwyższej Izby Kontroli, wniosków Rzecznika Praw Obywatelskich oraz organizacji pozarządowych szereg newralgicznych postulatów, których realizacja nie może czekać na kolejny projekt zmian ustawowych, nie została zrealizowana. Czas w przypadku dzieci ma bowiem niebagatelne znaczenie, a rolą państwa jest stworzenie systemu gwarantującego dzieciom realizację ich praw.

Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w świetle tych zaniechań przez ostatnie 8 lat, ministerstwo planuje reformę systemową, realizującą wnioski i postulaty dotyczące zapewnienia odpowiedniej koordynacji zarządzania problemami placówek i decyzjami związanymi z ich funkcjonowaniem – zwłaszcza jeśli chodzi o instytucjonalną pieczę zastępczą, która jest pieczą dominującą?

2. Jakie środki w obecnym budżecie zostały zaplanowane na dofinansowanie pieczy zastępczej?

3. Czy ministerstwo posiada aktualne statystyki i raporty dotyczące rocznej liczby dzieci, które są przysposabiane? Jeśli tak, to proszę o ich udostępnienie.

4. Ile średnio zajmuje przeprowadzenie procedury przysposobienia małoletniego dziecka, w tym normalizacja spraw dziecka, które pozostawało dotychczas w pieczy instytucjonalnej?

5. Jakie są aktualne statystyki dotyczące liczby dzieci, które trafiają do pieczy zastępczej w wyniku pozbawienia ich rodziców władzy rodzicielskiej?

6. Czy ministerstwo bierze pod rozwagę działania poprawiające sytuację tzw. adopcji zagranicznych?

7. Czy ministerstwo planuje zainicjować rozwiązania systemowe, które będą promować idee rodzicielstwa zastępczego?

8. Ile wynosi obecnie liczba dzieci w rodzinnych formach pieczy zastępczej?

9. Jaka jest aktualna liczba dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej i średnio ile czasu dzieci w niej spędzają?

10. Ile w ostatnich dwóch latach utworzono rodzin zastępczych?

11. Jakie programy szkoleń dla asystentów i kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej ministerstwo zamierza prowadzić?

12. W jaki sposób przedstawia się aktualnie problem finansowania pieczy zastępczej w Polsce?

13. Czy ministerstwo planuje przeprowadzić działania kontrolne i sprawozdawcze z zakresu pieczy zastępczej i działań podejmowanych na poziomie gmin i powiatów?

Z poważaniem

Klaudia Jachira