Interpelacja w sprawie zmian w strukturze zatrudnienia kobiet i mężczyzn oraz potrzeby analizy przepływów na rynku pracy

Szanowna Pani Minister,

z danych „Badania aktywności ekonomicznej ludności” za I kwartał 2026 r. wynika, że liczba pracujących w Polsce wzrosła rok do roku o 177 tys. osób i wyniosła 17,237 mln. Jednocześnie wzrost ten nie rozłożył się równomiernie pomiędzy kobiety i mężczyzn. Liczba pracujących kobiet wzrosła o około 183 tys., natomiast liczba pracujących mężczyzn spadła o około 6 tys.

Wzrost aktywności zawodowej kobiet jest zjawiskiem pozytywnym, potrzebnym społecznie i gospodarczo. W warunkach starzenia się społeczeństwa, spadku liczby ludności oraz kurczenia się populacji w wieku produkcyjnym aktywność zawodowa kobiet, osób starszych oraz osób dotychczas biernych zawodowo ma zasadnicze znaczenie dla stabilności rynku pracy i finansów publicznych.

Jednocześnie dane dotyczące mężczyzn wymagają pogłębionej analizy. Spadek liczby pracujących mężczyzn nie przełożył się bowiem na wyraźny wzrost bezrobocia mężczyzn w BAEL. Według dostępnych danych stopa bezrobocia mężczyzn wyniosła 3,1%, a więc pozostawała niska. Oznacza to, że podstawowe pytanie nie dotyczy wyłącznie tego, ilu mężczyzn straciło pracę, ale przede wszystkim tego, dokąd trafiają osoby, które przestają być klasyfikowane jako pracujące.

Możliwe są różne scenariusze: przejście do bierności zawodowej, wcześniejsze opuszczanie rynku pracy z powodów zdrowotnych, przejście na emeryturę lub rentę, rezygnacja z poszukiwania pracy, praca poza oficjalnym systemem, migracja albo zmiana statusu ekonomicznego niewidoczna w prostych statystykach bezrobocia.

Sama informacja o niskim bezrobociu nie jest więc wystarczająca. Dla rzetelnej oceny sytuacji konieczne są dane o przepływach między statusem pracującego, bezrobotnego i biernego zawodowo, z podziałem na płeć, wiek, poziom wykształcenia, województwo, wcześniejszy status na rynku pracy oraz przyczynę bierności zawodowej.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście danych dotyczących bierności zawodowej. W I kwartale 2026 r. liczba osób biernych zawodowo wyniosła 12,538 mln, a w wieku produkcyjnym 3,665 mln osób. Wśród przyczyn bierności zawodowej osób w wieku produkcyjnym wskazywano m.in. naukę i uzupełnianie kwalifikacji, chorobę lub niepełnosprawność, obowiązki rodzinne, emeryturę oraz zniechęcenie bezskutecznością poszukiwania pracy.

Równolegle dane o bezrobociu rejestrowanym pokazują inny wymiar problemu. Na koniec kwietnia 2026 r. w urzędach pracy zarejestrowanych było 934,3 tys. osób bezrobotnych. W tej grupie 449,2 tys. osób było długotrwale bezrobotnych, 311,6 tys. osób nie posiadało kwalifikacji zawodowych, a 244,8 tys. osób miało powyżej 50 lat. Dane te wskazują na istnienie trwałych barier w powrocie na rynek pracy, szczególnie wśród osób starszych, osób bez kwalifikacji i osób długotrwale pozostających poza zatrudnieniem.

Sprawa wymaga także uwzględnienia kontekstu demograficznego. Liczba ludności Polski spada, a liczba osób w wieku produkcyjnym systematycznie się kurczy. Według danych przywoływanych w analizach GUS liczba osób w wieku produkcyjnym na koniec 2025 r. wynosiła 21,7 mln i była niższa o 128 tys. niż rok wcześniej. W takich warunkach państwo powinno szczególnie dokładnie monitorować nie tylko ogólny poziom bezrobocia, ale również to, kto z rynku pracy wypada, w jakim wieku, z jakiego powodu i czy otrzymuje adekwatne wsparcie.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Proszę, aby odpowiedź na interpelację nie ograniczała się do przedstawienia ogólnych danych o stopie bezrobocia i liczbie osób pracujących. Istotą sprawy jest wyjaśnienie przepływów na rynku pracy: kto przestaje pracować, do jakiej kategorii przechodzi, z jakiego powodu oraz czy państwo posiada narzędzia, aby takie osoby skutecznie zidentyfikować i wesprzeć.

Bez takiej diagnozy nie da się odpowiedzialnie prowadzić polityki rynku pracy w warunkach spadku liczby ludności, kurczenia się populacji w wieku produkcyjnym oraz rosnącego znaczenia bierności zawodowej.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP