Interpelacja w sprawie standardów oceny równościowej świadczeń pracowniczych wprowadzanych przez instytucje publiczne

Szanowny Panie Premierze,

w związku z rozwiązaniem obowiązującym w Ochotniczych Hufcach Pracy, polegającym na przyznaniu pracownicom dodatkowego pełnopłatnego dnia wolnego z powodu bolesnej menstruacji, zwracam się o przedstawienie stanowiska dotyczącego standardów równego traktowania, które powinny być stosowane przy konstruowaniu świadczeń pracowniczych dostępnych wyłącznie dla osób jednej płci.

Przedmiotem interpelacji nie jest podważanie potrzeby wspierania kobiet doświadczających bolesnej albo szczególnie uciążliwej menstruacji. Problemy te są realne i przez wiele lat były bagatelizowane zarówno w debacie publicznej, jak i w miejscach pracy. Pracownica, która z powodu silnego bólu albo innych dolegliwości nie jest w stanie wykonywać obowiązków, powinna otrzymać realne wsparcie, bez konieczności narażania swojej godności i szczegółowego tłumaczenia przełożonym kwestii dotyczących jej zdrowia i intymności.

Polityka równościowa nie może jednak ograniczać się do oceny potrzeb tylko jednej grupy. Powinna brać pod uwagę skutki przyjmowanych rozwiązań dla wszystkich osób zatrudnionych, w tym zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wsparcie dla jednej grupy nie powinno powodować pomijania porównywalnych potrzeb innych osób ani prowadzić do nieuzasadnionego zróżnicowania warunków zatrudnienia.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi podczas spotkania z kierownictwem Komendy Głównej OHP, pracownica może skorzystać z jednego pełnopłatnego dnia wolnego w każdym miesiącu na podstawie oświadczenia o bolesnej menstruacji. Uprawnienie może więc obejmować nawet 12 dodatkowych dni wolnych w ciągu roku.

Pracownik, który doświadcza innej poważnej albo nawracającej dolegliwości, nie posiada analogicznego uprawnienia. Dotyczy to między innymi nawracających migren, schorzeń kręgosłupa, chorób neurologicznych, urologicznych, onkologicznych, autoimmunologicznych oraz kryzysów zdrowia psychicznego.

Wprowadzone rozwiązanie nie jest zatem wyłącznie ułatwieniem związanym z biologiczną różnicą między kobietą a mężczyzną. Wywołuje ono konkretny skutek w obszarze warunków zatrudnienia: jednej grupie pracowników pozwala zachować pełne wynagrodzenie i pulę urlopu wypoczynkowego w przypadku wystąpienia określonej dolegliwości, podczas gdy pozostali pracownicy w przypadku innych problemów zdrowotnych muszą korzystać z urlopu, zwolnienia lekarskiego albo innej formy nieobecności.

Podczas spotkania przedstawiciele OHP potwierdzili, że przed wprowadzeniem regulacji nie sporządzono odrębnej analizy jej wpływu na sytuację pracowników płci męskiej. Nie wykazano również, dlaczego wsparcie dla kobiet nie mogło zostać wpisane w szersze rozwiązanie neutralne płciowo, obejmujące szczególnie uciążliwe albo nawracające dolegliwości zdrowotne wszystkich pracowników.

W jednej z jednostek terenowych OHP miała zostać podjęta próba objęcia dniem wolnym również mężczyzn. Rozwiązanie to zostało jednak zakwestionowane przez komendanta głównego, ponieważ dzień wolny został formalnie powiązany z menstruacją. Zamiast wykorzystać tę sytuację do opracowania bardziej uniwersalnego mechanizmu, pozostawiono regulację obejmującą wyłącznie jedną grupę pracowników.

Artykuł 32 Konstytucji RP stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Zgodnie z art. 33 Konstytucji RP kobieta i mężczyzna mają równe prawa w życiu społecznym i gospodarczym, a w szczególności równe prawo do zatrudnienia, awansów oraz jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości.

Artykuł 18 3a Kodeksu pracy nakazuje równe traktowanie pracowników między innymi w zakresie warunków zatrudnienia, bez względu na płeć. Dopuszczalne może być wprowadzanie działań służących wyrównywaniu faktycznych nierówności, jednak takie działania powinny odpowiadać rzeczywiście zidentyfikowanemu problemowi, być proporcjonalne, oparte na danych i okresowo oceniane.

Nie każde odmienne traktowanie jest dyskryminacją. Jednocześnie sama biologiczna różnica między kobietą a mężczyzną nie powinna automatycznie zwalniać instytucji publicznej z obowiązku przeprowadzenia analizy równościowej, rozważenia rozwiązań alternatywnych oraz zbadania skutków regulacji dla osób, które zostały z niej wyłączone.

Równość nie oznacza mechanicznego traktowania wszystkich osób w identyczny sposób. Oznacza jednak obowiązek rzetelnego uzasadnienia różnic, zbadania ich proporcjonalności i sprawdzenia, czy zamierzonego celu nie można osiągnąć w sposób mniej wykluczający.

Istotnym problemem pozostaje również sposób prowadzenia debaty o równości. Problemy zdrowotne mężczyzn, ich krótsze przeciętne trwanie życia, rzadsze korzystanie z profilaktyki, późne zgłaszanie się do lekarzy oraz kryzys zdrowia psychicznego powinny być traktowane jako pełnoprawne zagadnienia polityki równościowej. Zwracanie uwagi na potrzeby mężczyzn nie oznacza negowania problemów kobiet ani odbierania kobietom należnego wsparcia.

Polityka równościowa powinna łączyć potrzeby różnych grup, a nie przedstawiać je jako wzajemnie sprzeczne. W omawianym przypadku możliwe wydaje się zachowanie ochrony kobiet doświadczających bolesnej menstruacji przy jednoczesnym rozszerzeniu mechanizmu na osoby doświadczające innych nawracających i szczególnie uciążliwych dolegliwości zdrowotnych.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami, przede wszystkim do pełnomocnika rządu do spraw równości (stąd w pytaniach odnoszę się bezpośrednio do pełnomocnika):

Z poważaniem Marcin Józefaciuk poseł na Sejm RP