Interpelacja w sprawie aktualnego stanu postępowań prokuratorskich dotyczących zwrotu nieruchomości Skarbu Państwa przejętych po II wojnie światowej, w szczególności tzw. lasów łemkowskich

W poprzedniej kadencji Sejmu RP wielokrotnie podejmowałam sprawę postępowań dotyczących nieruchomości przejętych po II wojnie światowej przez Skarb Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych na terenie powiatu gorlickiego i innych obszarów południowo-wschodniej Polski.

Sprawa ta budziła mój szczególny niepokój z uwagi na przypadki, w których następcy prawni osób wysiedlonych w ramach skcji „Wisła” lub osób przesiedlonych do ZSRR występowali o stwierdzenie nieważności orzeczeń organów administracji z lat pięćdziesiątych XX wieku, a w prowadzonych postępowaniach nie uwzględniano faktu otrzymania przez dawnych właścicieli lub ich następców prawnych mienia zamiennego. Wątpliwości budził również sposób prowadzenia części postępowań przez organy administracji, w tym przypadki nieprzyznawania Lasom Państwowym statusu strony, mimo że sporne nieruchomości pozostawały w ich zarządzie.

W związku z tym w poprzedniej kadencji kierowałam do ministra sprawiedliwości interpelacje dotyczące zarówno postępowań administracyjnych i cywilnych, jak i działań podejmowanych przez prokuraturę w celu ochrony interesu Skarbu Państwa.

Skala tego problemu była na tyle poważna, że znalazła również odzwierciedlenie w przestrzeni publicznej. W grudniu 2023 r. portal Wirtualna Polska opublikował artykuł zatytułowany „Piąty rozbiór Polski”, poświęcony m.in. roszczeniom dotyczącym nieruchomości leśnych na terenie powiatu gorlickiego. W materiale wskazywano, że tylko w okresie od początku kwietnia do końca maja 2020 r. Lasy Państwowe zostały w samych Gorlicach wezwane do wydania ponad 3100 hektarów nieruchomości o szacunkowej wartości około 190 mln zł. Przywołane dane i opis skali roszczeń potwierdzały, że problem, na który zwracałam uwagę w swoich wystąpieniach parlamentarnych, nie był problemem jednostkowym, lecz miał istotny wymiar majątkowy i społeczny.

W związku z moimi interwencjami oraz działaniami podejmowanymi przez inne organy państwa sprawa została objęta działaniami prokuratury na szeroką skalę. W Prokuraturze Krajowej powołano zespół prokuratorów do koordynowania działań z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego, natomiast w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu powołano zespół do realizacji działań o charakterze pozakarnym. W ramach jego działalności zarejestrowano łącznie 902 sprawy, w tym 595 spraw w repertorium Pa i 307 spraw w repertorium Pc.

Jednocześnie prowadzone było przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu śledztwo dotyczące podejrzenia przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych oraz pracowników Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego i Starostwa Powiatowego w Gorlicach w związku z postępowaniami dotyczącymi zwrotu nieruchomości. W odpowiedzi na moją interpelację nr 8167, udzielonej 13 marca 2025 r., wskazano, że śledztwo o sygn. PO I Ds.45.2021 nadal pozostawało w fazie in rem.

Z tej samej odpowiedzi wynikało, że zespół powołany w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu został rozwiązany 16 września 2024 r. z uwagi na osiągnięcie zakładanych celów, przy czym w grudniu 2024 r. pozostawały w toku 23 sprawy z repertorium Pa. Wskazano także, że prokurator generalny skierował do Sądu Najwyższego 7 skarg nadzwyczajnych w sprawach cywilnych, a część nadzwyczajnych środków zaskarżenia została przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięta na rzecz następców prawnych osób przesiedlonych.

Informacje te pokazują, że działania prokuratury nie miały charakteru wyłącznie teoretycznego, lecz obejmowały setki postępowań oraz konkretne czynności procesowe podejmowane w celu ochrony interesu Skarbu Państwa. Jednocześnie odpowiedź z marca 2025 r. nie pozwalała ocenić, jaki jest ostateczny rezultat tych działań ani jaki jest obecny stan spraw, które wówczas pozostawały w toku.

Dlatego, po upływie kolejnego okresu, zwracam się do Pana Ministra, jako ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, o przedstawienie aktualnych informacji dotyczących dalszego prowadzenia tych spraw.

W szczególności proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Podejmując tę sprawę ponownie, chcę podkreślić, że podejmowane przeze mnie interwencje są tym bardziej zasadne, że we wszystkich analizowanych przeze mnie przypadkach osoby otrzymywały mienie zamienne lub odszkodowanie.

Jednocześnie nie kwestionuję potrzeby rzetelnego wyjaśniania krzywd i nieprawidłowości, do których mogło dochodzić w okresie powojennym. Państwo powinno jednak działać w sposób, który z jednej strony respektuje prawa osób, którym rzeczywiście wyrządzono krzywdę, a z drugiej strony chroni własność publiczną i nie dopuszcza do jej przejmowania w wyniku postępowań, w których nie wyjaśniono wszystkich okoliczności, w szczególności kwestii wcześniej przyznanego mienia zamiennego.

Dlatego po latach podejmowania przeze mnie tej sprawy oczekuję przede wszystkim informacji, jakie są dzisiaj rzeczywiste rezultaty działań prokuratury oraz czy sprawy, które były przedmiotem szczególnego zainteresowania organów państwa w latach 20202024, są nadal należycie monitorowane i prowadzone.

Zwracam się o przedstawienie aktualnego stanu tych postępowań oraz konkretnych rezultatów działań podjętych przez prokuraturę, ponieważ tylko takie informacje pozwolą ocenić, czy interes Skarbu Państwa jest obecnie w tych sprawach skutecznie chroniony.