Interpelacja w sprawie zaniechań funkcjonariuszy publicznych, w tym starosty gorlickiego, dotyczących uregulowania stanu prawnego nieruchomości położonych w gm. Sękowa, pow. gorlicki

W poprzedniej kadencji Sejmu wielokrotnie podejmowałam sprawę dotyczącą zaniechań funkcjonariuszy publicznych, w tym starosty gorlickiego, w zakresie uregulowania stanu prawnego nieruchomości położonych w gminie Sękowa. Również w obecnej kadencji kierowałam do ministra sprawiedliwości interpelacje dotyczące tego zagadnienia. Mój niepokój budzi też zmniejszenie ww. powierzchni nieruchomości o około 237 ha.

Organ administracji, jakim jest starosta, zobowiązany jest na podstawie art. 11 ust. 1 oraz art. 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami do gospodarowania nieruchomościami oraz podejmowania czynności prawnych, których celem jest ochrona i zabezpieczenie interesu Skarbu Państwa.

Skarb Państwa na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku objął w posiadanie nieruchomości położone w miejscowościach Czarne i Długie, w gminie Sękowa, w powiecie gorlickim. Następnie nieruchomości te zostały przekazane w użytkowanie ówczesnym państwowym gospodarstwom rolnym i były użytkowane przez PGR Wyszowadka w Długiem oraz PGR Jasionka – Stadninę Koni Siary w Czarnem.

W 1968 roku podczas zakładania ewidencji gruntów:

- pod poz. 1 rejestru gruntów dla dawnej wsi Czarne wpisano działki nr 3, 5, 7, 10, 12, 14, 17, 20, 29, 32, 33, 35, 38, 41, 42, 44, 45, 47, 51, 54, 55, 56, 58, 61, 63, 64 o powierzchni 325 ha – jako władającego wskazano Państwowe Gospodarstwo Rolne – Stadninę Koni w Siarach, nr jednostki rejestrowej I (grunty Skarbu Państwa);

- pod poz. 2 rejestru gruntów dla dawnej wsi Długie wpisano działki nr 71, 73, 75, 79, 81, 82, 84 o powierzchni 201 ha – jako władającego wskazano Państwowe Gospodarstwo Rolne w Wyszowadce, nr jednostki rejestrowej I (grunty Skarbu Państwa).

W 1978 roku, na podstawie decyzji ministra rolnictwa z dnia 16 października 1978 roku, znak: GZ.fz.621-188/78, grunty użytkowane przez wyżej wymienione PGR we wsiach Czarne i Długie, a także Nieznajowa, Radocyna i Wołowiec, jako grunty Skarbu Państwa o powierzchni 1 374,30 ha, zostały przekazane w zarząd i nieodpłatne użytkowanie Spółdzielni Kółek Rolniczych w Sękowej.

W tym samym roku w ewidencji gruntów nastąpiła zmiana – wszystkie działki w obrębie ewidencyjnym Czarne-Długie, objęte dotychczas rejestrami gruntów nr 1 i nr 2, przeniesiono pod poz. 16 rejestru gruntów i wpisano jako podmiot władający Spółdzielnię Kółek Rolniczych w Sękowej (SKR), o powierzchni 569 ha, nr jednostki rejestrowej I (grunty Skarbu Państwa).

Jak ustaliłam, w wyniku przekształceń podmiotowych Spółdzielnia Kółek Rolniczych w Sękowej przestała funkcjonować, a 30 kwietnia 2002 roku powstał prywatny podmiot o nazwie Spółdzielczy Zakład Usługowo-Produkcyjny w Sękowej (KRS: 0000109365).

Pod koniec XX wieku ówczesny Urząd Rejonowy w Gorlicach, którego kompetencje wykonuje obecnie Starostwo Powiatowe w Gorlicach, podjął działania zmierzające do uregulowania stanu prawnego gruntów Skarbu Państwa użytkowanych przez nieistniejącą już SKR w Sękowej. Dla wsi Nieznajowa, Radocyna i Wołowiec założono księgi wieczyste, w których jako właściciela wpisano Skarb Państwa na podstawie orzeczeń PPRN w Gorlicach o przejęciu nieruchomości z lat pięćdziesiątych XX wieku.

Natomiast dla wsi Czarne i Długie, wobec braku dokumentu potwierdzającego przejęcie przez Skarb Państwa własności nieruchomości, wszczęto postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa. Sprawa toczyła się przed Sądem Rejonowym w Gorlicach, I Wydziałem Cywilnym, pod sygn. akt I NS 130/01. Postępowanie zostało jednak umorzone.

W 2006 roku, najprawdopodobniej na wniosek Spółdzielczego Zakładu Usługowo-Produkcyjnego w Sękowej, ale na nieznanej mi podstawie prawnej, Starostwo Powiatowe w Gorlicach wprowadziło zmianę w ewidencji gruntów. Pod poz. 16 rejestru, w miejsce dotychczasowego władającego gruntami Skarbu Państwa – Spółdzielni Kółek Rolniczych w Sękowej – wpisano Spółdzielczy Zakład Usługowo-Produkcyjny w Sękowej jako podmiot władający na zasadach samoistnego posiadania. Tym samym z rejestru gruntów usunięto informacje wskazujące na przynależność tych gruntów do Skarbu Państwa. Powierzchnia jednostki rejestrowej nr 16 wynosiła wówczas 537,39 ha.

Na dzień dzisiejszy jednostka rejestrowa nr 16 nie zmieniła wpisu w zakresie podmiotu władającego – nadal pozostaje nim Spółdzielczy Zakład Usługowo-Produkcyjny w Sękowej na zasadach samoistnego posiadania. Znacznemu zmniejszeniu uległa natomiast powierzchnia jednostki – do niespełna 300 ha.

Przyczyna zmniejszenia powierzchni nieruchomości o ponad 237 ha nie jest mi znana. Co prawda powierzchnia działki ujawniona w ewidencji gruntów może ulec zmianie w związku z wykonaniem nowych, dokładniejszych pomiarów, jednak zmiana dotycząca powierzchni rzędu 237 ha wymaga szczegółowego wyjaśnienia.

Wydaje się zatem konieczne, aby właściwe organy państwa dokładnie zbadały wskazane powyżej okoliczności i ustaliły, na jakiej podstawie prawnej i faktycznej dokonywano kolejnych zmian w ewidencji gruntów.

Pragnę ponadto podkreślić, że wskutek nieskutecznych działań ze strony poprzedniego starosty gorlickiego, którego obowiązkiem było reprezentowanie Skarbu Państwa, umorzone zostało postępowanie przed Sądem Rejonowym w Gorlicach o stwierdzenie własności Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości Czarne.

W konsekwencji, po upływie odpowiedniego okresu – 20 albo 30 lat, w zależności od ustalenia dobrej lub złej wiary – od czasu przejęcia nieruchomości, którego okoliczności nie zostały, w mojej ocenie, należycie wyjaśnione, może dojść do ich zasiedzenia na rzecz Spółdzielczego Zakładu Usługowo-Produkcyjnego w Sękowej, a w konsekwencji do przejęcia własności nieruchomości przez osoby prywatne.

W moim przekonaniu sytuacja ta stwarza realne zagrożenie dla interesu Skarbu Państwa, który powinien być w tego rodzaju sprawach szczególnie skutecznie chroniony.

Budzi to tym większy niepokój, że chodzi o nieruchomości położone na terenach, z których po II wojnie światowej ich dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni – część wyjechała na Ukrainę, a część została wysiedlona w ramach Akcji „Wisła”.

Polska, przyjmując osoby przesiedlane z dawnych Kresów Wschodnich, musiała ponosić koszty związane z ich osiedleniem, podczas gdy pozostawiony przez nie majątek znajdował się poza granicami Polski. Jednocześnie na podstawie umowy zawartej 21 lipca 1952 r. z rządami ZSRR, USRR, BSSR i LSSR o wzajemnych rozliczeniach wynikłych w związku z ewakuacją ludności i delimitacją polsko-radzieckiej granicy państwowej, rząd Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązał się wypłacić rządowi ZSRR 76 000 000 rubli „w celu uskutecznienia pełnych i ostatecznych wzajemnych rozliczeń za ruchome i nieruchome mienie, produkty rolne oraz zasiewy pozostawione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Związku SRR przez ludność ewakuowaną oraz przesiedloną”.

Część gruntów w Czarnem została przejęta przez Skarb Państwa po wysiedleniu ludności w ramach tzw. Akcji „Wisła”. Było to pozbawienie Łemków ich mienia przez ówczesne władze komunistyczne. Należy jednak pamiętać, że w okresie rządów Bolesława Bieruta własności pozbawiano również Polaków, odbierając im majątki i jednocześnie poddając ich represjom.

Zdecydowana większość osób pochodzenia łemkowskiego otrzymała mienie zamienne na tzw. Ziemiach Odzyskanych, podczas gdy większość Polaków, którym odbierano majątki, do dzisiaj nie otrzymała ich zwrotu ani pełnego ekwiwalentu.

Po wysiedleniu ludności na terenach Polski południowo-wschodniej pozostało około 260 tys. ha gruntów. Na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, grunty te przeszły na własność Skarbu Państwa. Nie był to jednak zysk Skarbu Państwa, bo tak jak wskazałam za to mienie było wydawane mienie w innym miejscu.

Czarne jest piękną miejscowością położoną w Beskidzie Niskim, jednym z najbardziej urokliwych regionów Polski. Z tego względu nieruchomości położone w tej miejscowości stanowią obecnie atrakcyjny przedmiot obrotu.

W poprzedniej kadencji Sejmu RP, na skutek mojej interpelacji, prokuratorowi regionalnemu w Krakowie polecono dokonanie oceny podniesionych w interpelacji okoliczności pod kątem prawnokarnym, a w przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa – wszczęcie postępowania przygotowawczego.

Dlatego, po upływie kolejnego okresu, zwracam się do Pana Ministra, jako ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, o przedstawienie aktualnych informacji dotyczących dalszego prowadzenia tych spraw.

W szczególności proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy w przedmiotowej sprawie prowadzone są obecnie lub były prowadzone postępowania przygotowawcze przez powszechne jednostki organizacyjne prokuratury, a jeżeli tak – w których dokładnie jednostkach?

2. Jeżeli takie postępowania są prowadzone, jakie są ich dotychczasowe rezultaty i na jakim etapie się znajdują? W szczególności czy toczą się one w fazie ad personam, tj. czy doszło do przedstawienia zarzutów osobom odpowiedzialnym za zaistniałą sytuację?

3. Jeżeli wskazane powyżej postępowania przygotowawcze zostały zakończone, jakie decyzje merytoryczne w nich zapadły?

4. Czy wyjaśniono, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej dokonano w 2006 roku zmiany w ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w Gorlicach, polegającej na wpisaniu prywatnego podmiotu jako posiadacza samoistnego?

5. Czy prokuratura badała, z jakiego powodu w ewidencji gruntów powierzchnia wskazanych powyżej nieruchomości uległa tak znacznemu zmniejszeniu – o ponad 237 ha?

6. Czy ustalono osoby odpowiedzialne za wskazane powyżej zaniechania lub działania, które mogły skutkować narażeniem interesu Skarbu Państwa na szkodę?

Reasumując, zwracam się o przedstawienie aktualnego stanu postępowań przygotowawczych oraz konkretnych rezultatów działań podjętych przez prokuraturę w przedmiotowym zakresie. Tylko takie informacje pozwolą ocenić, czy interes Skarbu Państwa jest obecnie w tych sprawach skutecznie chroniony.