Interpelacja nr 20596

Interpelacja w sprawie zmowy cenowej hurtowni farmaceutycznych

Adresat: minister zdrowia

Data wpływu: 2026-10-22

W skrócie

Posł Jerzy Meysztowicz zarzuca ministerstwu zdrowia i rządowi ignorowanie skutków zmowy cenowej hurtowni farmaceutycznych, która przez lata podnosiła ceny leków i utrudniała konkurencję, szczególnie dla aptek indywidualnych, oraz krytykuje przepisy AdA i AdA 2.0 za faworyzowanie hurtowni kosztem pacjentów. Posł domaga się konkretnych działań, analiz strat finansowych oraz reformy regulacji, by zapobiec dalszemu ograniczeniu konkurencji i podniesieniu cen leków.

Opis wygenerowany automatycznie na podstawie danych Sejmu RP · jak powstają opisy AI

Treść interpelacji

Szanowna Pani Minister!

21 września 2026 r. prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów poinformował o wydaniu decyzji, w której uznał, że grupy Neuca, Farmacol oraz Polska Grupa Farmaceutyczna – największe hurtownie farmaceutyczne w Polsce, których łączny udział w rynku hurtowej sprzedaży leków w latach 2015–2022 przekraczał 70% – przez ponad 10 lat uczestniczyły w niedozwolonym porozumieniu polegającym na wymianie informacji o cenach leków, wielkości sprzedaży i warunkach handlowych oferowanych aptekom. Na uczestników porozumienia nałożono kary w łącznej wysokości ponad 904 mln zł (Neuca – ponad 499 mln zł, Farmacol-Logistyka – ponad 400,5 mln zł, Farmacol – ok. 3,5 mln zł, Świat Zdrowia – ok. 1,9 mln zł). Polska Grupa Farmaceutyczna uniknęła sankcji jako wnioskodawca programu łagodzenia kar. Decyzja została pozytywnie zaopiniowana przez Komisję Europejską; nie jest prawomocna, a ukaranym przedsiębiorcom przysługuje odwołanie do sądu.

Nie przesądzając o ostatecznym rozstrzygnięciu sądowym, ustalenia Urzędu wymagają pilnej reakcji państwa. Według UOKiK ceny, po których hurtownie sprzedają leki poszczególnym aptekom, nie są publiczne, a uczestnicy porozumienia pozyskiwali je za pośrednictwem narzędzi informatycznych stosowanych w programach partnerskich dla aptek – w zamian za rabaty, szkolenia i wsparcie marketingowe. Dane z tysięcy aptek pozwalały hurtowniom ustalić, po jakich cenach i na jakich warunkach konkretna apteka kupowała u konkurenta, i dostosowywać własną ofertę tak, by uniknąć rywalizacji cenowej. Jak podsumował Prezes UOKiK, na procederze traciły apteki, „a ostatecznie pacjenci, którzy płacili więcej za leki”.

Mechanizm ten uderzał przede wszystkim w apteki indywidualne. To one – nie dysponując siłą zakupową porównywalną z sieciami – są w największym stopniu zależne od warunków oferowanych przez hurtownie i to do nich adresowane są programy partnerskie. Skalę tej zależności pokazują dane samych hurtowni: Neuca w raporcie rocznym za 2024 r. wykazała 37,4% udziału w segmencie aptek niezależnych, a w jej programach partnerskich uczestniczy ok. 4,1 tys. aptek – więcej niż w jakiejkolwiek sieci aptecznej w Polsce. Jak wielokrotnie wskazywałem, umowy partnerskie przewidują m.in. obowiązek realizacji znacznej części zakupów (nawet do 80%) u jednego dostawcy, korzystania z narzędzi informatycznych hurtowni oraz stosowania narzuconych standardów asortymentowych i marketingowych. Formalny brak własności nie zmienia faktu, że programy te funkcjonują jak „ukryte sieci” kontrolowane przez hurtownie.

Opisana sytuacja była w mojej ocenie możliwa, a od 2017 r. także wspierana i utrwalana, przez przepisy ustawy – Prawo farmaceutyczne wprowadzone nowelizacją „Apteka dla Aptekarza” (AdA) oraz jej późniejszym rozszerzeniem (tzw. AdA 2.0). Od 25 czerwca 2017 r. zezwolenie na prowadzenie nowej apteki może uzyskać wyłącznie farmaceuta albo spółka jawna lub partnerska, której wspólnikami są wyłącznie farmaceuci; podmiot prowadzący więcej niż cztery apteki nie może otwierać kolejnych, a nowe placówki podlegają kryteriom demograficzno-geograficznym. AdA 2.0 dodatkowo ograniczyła obrót aptekami, uniemożliwiając m.in. przekazanie apteki dzieciom niebędącym farmaceutami oraz sprzedaż małej sieci liczącej więcej niż cztery apteki bez jej podziału. W efekcie ustawodawca zamroził rozwój podmiotów, które dzięki skali mogą negocjować lepsze warunki zakupu i przenosić je na pacjentów, a jednocześnie utrwalił model rynku, w którym tysiące aptek indywidualnych pozostaje zależnych od kilku hurtowni.

Przepisy te – przy formalnym rozdzieleniu działalności hurtowej i aptecznej – nie objęły przy tym żadnymi ograniczeniami programów partnerskich hurtowni. Państwo ograniczyło zatem wzrost podmiotów transparentnych i konkurujących ceną, pozostawiając poza jakąkolwiek regulacją struktury, które – jak ustalił UOKiK – posłużyły jako kanał wymiany informacji między konkurentami. Tak ukształtowana regulacja w praktyce faworyzuje podmioty oferujące pacjentom gorsze warunki kosztem rozwoju konkurencji. Paradoksalnie, kosztami ograniczonej konkurencji zostali obciążeni właśnie ci, których AdA miała chronić – aptekarze indywidualni – oraz ich pacjenci.

Skutki tego modelu widać w cenach i w dostępności. Z raportu Fundacji Forum Konsumentów z 2026 r. wynika, że średnia wartość koszyka pięciu popularnych leków OTC wynosiła 149,28 zł w aptekach sieciowych, 175,34 zł w aptekach indywidualnych w miastach, 180,43 zł w aptekach będących jedynymi w gminie i 183,12 zł w punktach aptecznych; ogół placówek indywidualnych był przeciętnie o 18,26% droższy od aptek sieciowych. Autorzy raportu jako jedną z przyczyn wskazują gorsze warunki zakupowe u dostawców. Jednocześnie według danych na 25 marca 2026 r. 546 gmin nie ma żadnej apteki, a 687 ma tylko jedną. W lokalizacjach bez apteki lub z jedną placówką ok. 40% respondentów deklarowało rezygnację z zakupu leku z powodu ceny lub braku dostępności. Najbardziej dotyka to mieszkańców mniejszych, uboższych gmin o starszej strukturze demograficznej, którzy nie mają realnej alternatywy.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo jest w stanie oszacować, ile mogą wynosić straty aptek indywidualnych oraz pacjentów poniesione w wyniku porozumienia w podziale na lata, na leki refundowane i nierefundowane? Jeżeli nie – czy i w jakim terminie taką analizę przeprowadzi? 2. Jakie działania podjęły dotychczas organy państwa – w szczególności minister zdrowia oraz główny inspektor farmaceutyczny – w związku z ustaleniami dotyczącymi porozumienia hurtowni farmaceutycznych i jakie działania są planowane po wydaniu decyzji? Od kiedy organy te posiadały wiedzę o praktyce i czy w tym czasie rozważano działania ograniczające jej skutki dla pacjentów polskich aptek? 3. Ile aptek należy do programów hurtowni NEUCA/Świat Zdrowia, a ile do programu prowadzonego przez Farmacol? 4. Czy przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia podczas spotkań branżowych z przedstawicielami hurtowni farmaceutycznych poruszali temat programów partnerskich i skutków rozdrobnienia rynku aptek? 5. Czy minister zdrowia – przy projektowaniu, wdrażaniu lub ocenie skutków przepisów AdA i AdA 2.0 – analizował wpływ programów partnerskich hurtowni na konkurencję na rynku aptecznym, w tym ryzyko, że staną się one narzędziem koordynacji między dostawcami? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wniosków; jeżeli nie – z jakich przyczyn? 6. Jakie są przyczyny polityki państwa, która od 2017 r. legislacyjnie ogranicza rozwój podmiotów oferujących pacjentom niższe ceny i szerszy zakres usług, a jednocześnie nie przewiduje żadnych ograniczeń dla programów partnerskich hurtowni farmaceutycznych obejmujących tysiące aptek? Czy rząd uznaje tę asymetrię za zgodną z interesem pacjentów i zasadą ochrony konkurencji? 7. Czy ministerstwo wraz z UOKiK oraz głównym inspektorem farmaceutycznym zamierza przeprowadzić pełny, niezależny przegląd skutków przepisów AdA i AdA 2.0 dla konkurencji, cen leków i dostępności aptek, a następnie przedłożyć projekt zmian, do których też zobowiązuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego określający jako niekonstytucyjne wprowadzenie tych zmian w prawie farmaceutycznym, w tym zastąpienie limitu czterech aptek procentowym progiem koncentracji rynku, obejmującym również sieci powiązane z hurtowniami poprzez programy partnerskie? 8. Czy planowane są regulacje zwiększające przejrzystość programów partnerskich hurtowni, w szczególności ograniczające zakres pozyskiwanych od aptek danych o zakupach u innych dostawców oraz wprowadzające obowiązek ujawniania powiązań umownych aptek z hurtowniami?

Inne interpelacje: Jerzy Meysztowicz

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji