Interpelacja w sprawie systemowych nieprawidłowości, braku przewidywalności procedur kontrolnych oraz naruszania stabilności obrotu w sektorze importu paliw ciekłych

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP, składam interpelację w sprawie narastających, systemowych problemów, z jakimi mierzą się polscy przedsiębiorcy sektora paliwowego w relacjach z organami administracji skarbowej i celnej.

Zwrócił się do mnie reprezentant spółki rozwijanej od ponad 25 lat (pierwotnie jako jednoosobowa działalność gospodarcza) – podmiotu zatrudniającego około 40 pracowników, który co miesiąc odprowadza do budżetu państwa średnio 3,5 miliona złotych z tytułu podatków i innych danin publicznych. Spółka ta, podobnie jak wiele innych krajowych przedsiębiorstw importujących paliwa, stanowi filar bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz jest gwarantem stabilności cen dla odbiorców końcowych, co ma kapitalne znaczenie w obecnej, napiętej sytuacji geopolitycznej.

Z przedstawionych mi relacji wyłania się skrajnie niepokojący obraz funkcjonowania organów państwowych oparty na braku przewidywalności, braku jasnych reguł współpracy oraz rażącej asymetrii w relacji państwo-obywatel. Do kluczowych barier systemowych należą:

Brak jednoznacznych wytycznych proceduralnych Importerzy nie dysponują przejrzystą listą dokumentów wymaganych przy odprawie, nie znają z góry zakresu kontroli ani kryteriów, według których oceniana będzie dokumentacja.

Przewlekłość i nieprzewidywalność czasu trwania kontroli Procedury weryfikacyjne na granicach potrafią trwać od kilku dni do wielu tygodni. W przypadku transportu kolejowego generuje to potężne straty finansowe. W transporcie drogowym prowadzi to do dramatów ludzkich – kierowcy tygodniami oczekują na granicy w zawieszeniu, odcięci od rodzin, bez wiedzy o terminie zakończenia czynności.

Asymetria terminów i rygorów Podczas gdy organy celno-skarbowe nie są związane sztywnymi ramami czasowymi, przedsiębiorcom narzuca się skrajnie krótkie terminy na odpowiedź, co zmusza ich do permanentnego i kosztownego angażowania zewnętrznych kancelarii prawnych.

Brak ochrony prawnej wynikającej z decyzji organu Przedsiębiorcy dotknięci są zjawiskiem podważania ex post decyzji o dopuszczeniu towaru do obrotu. Towar, który przeszedł wielopoziomową, wnikliwą weryfikację i został dopuszczony na rynek, po czasie bywa ponownie kwestionowany przy identycznym modelu dostaw, bez wskazania jakichkolwiek zmian prawnych czy faktycznych.

Taki stan rzeczy prowadzi do destabilizacji łańcuchów dostaw w sektorze strategicznym dla państwa. Co więcej, rykoszetem uderza on w polskie firmy transportowe – w samym marcu br. kolejni właściciele firm transportowych deklarowali intencję zamknięcia działalności z uwagi na niemożność funkcjonowania w warunkach tak głębokiej destabilizacji proceduralnej.

Podkreślam, że środowisko przedsiębiorców nie sprzeciwia się samym kontrolom. Transparentne i rzetelne kontrole są niezbędne dla czystości rynku. Sprzeciw budzi jednak brak jasnych, przewidywalnych zasad oraz całkowite przerzucenie ryzyka decyzyjnego urzędników na barki podatnika. Sytuacja, w której legalnie działający przedsiębiorcy deklarują, że bardziej obawiają się nieprzewidywalności własnych organów państwowych niż ryzykownych wahań na globalnym rynku paliw, stanowi jaskrawy dowód na konieczność pilnej naprawy systemu.

Pragnę stanowczo zaznaczyć, że wszystkie wskazane wyżej zarzuty, bariery proceduralne oraz przykłady rażących uchybień ze strony organów nie mają charakteru wyłącznie hipotetycznego. Poszkodowani przedsiębiorcy dysponują pełną, szczegółową dokumentacją oraz twardymi dowodami potwierdzającymi opisany stan rzeczy. Wiele z tych spraw znajduje się obecnie na etapie toczących się postępowań administracyjnych, a z uwagi na wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji rażąco naruszających interesy legalnie działających podmiotów, część z nich w najbliższym czasie stanie się przedmiotem postępowań przed niezawisłymi sądami administracyjnymi.

Mając na uwadze powyższe, a także konstytucyjną zasadę wolności gospodarczej oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Czy ministerstwo planuje opracowanie i opublikowanie jednolitych, jasnych i wiążących wytycznych dotyczących dokumentacji wymaganej przy imporcie paliw celem wyeliminowania uznaniowości urzędniczej podczas odpraw celno-skarbowych?

Czy rozważane jest wprowadzenie instytucji wcześniejszej, prewencyjnej weryfikacji łańcuchów dostaw (tzw. audytu przedgranicznego), tak aby przedsiębiorca przed fizycznym dotarciem towaru na granicę miał pewność co do prawidłowości dokumentacji?

Czy resort podejmie działania legislacyjne lub organizacyjne w celu określenia maksymalnych, sztywnych ram czasowych dla kontroli paliw na granicach oraz wprowadzenia obowiązku natychmiastowego formułowania precyzyjnego zakresu przedmiotowego kontroli?

Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby decyzja organu o dopuszczeniu towaru do obrotu stanowiła dla przedsiębiorcy realną, trwałą ochronę prawną i nie mogła być bezpodstawnie rewidowana wstecz wbrew zasadzie ochrony praw słusznie nabytych?

Ile kontroli celno-skarbowych transportów paliw płynnych (kolejowych i drogowych) przeprowadzono w okresie od stycznia 2025 roku do dziś, jaki był średni czas ich trwania i w ilu przypadkach po wielotygodniowym zatrzymaniu towaru nie stwierdzono żadnych uchybień (towar dopuszczono do obrotu)?

Z poważaniem