Interpelacja nr 20939

Interpelacja w sprawie systemowych luk w unijnym prawie i systemie celnym (m.in. NCTS) oraz ochrony polskich agencji celnych oraz podmiotów logistycznych przed masowymi bankructwami w wyniku zorganizowanych wyłudzeń celnych

Adresat: minister finansów i gospodarki

Data wpływu: 2026-11-06

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie krytycznej luki w unijnym systemie celnym (m.in. NCTS), która doprowadziła do zorganizowanych wyłudzeń celnych na terytorium Unii Europejskiej, uderzając bezpośrednio w polskie agencje celne i firmy logistyczne (w szczególności operujące na tzw. ścianie wschodniej, w tym w rejonie terminala w Małaszewiczach).

Zgłosiło się do mnie Stowarzyszenie „Porozumienie Przedsiębiorców Zjednoczony Wschód”, reprezentujące polskie agencje celne, przewoźników kolejowych, którzy pełnią ustawową rolę głównych zobowiązanych w procedurach tranzytu (T1). Przedsiębiorcy ci znaleźli się w dramatycznej sytuacji grożącej natychmiastowym bankructwem całego sektora z powodu nieuzasadnionego przerzucania na nich wielomilionowych długów celnych.

Mechanizm procederu, ujawniony m.in. dzięki działaniom urzędu OLAF oraz polskiej Krajowej Administracji Skarbowej, opiera się na bezwzględnym wykorzystaniu przez zorganizowane grupy przestępcze (często w zmowie z nieuczciwymi urzędnikami w państwach docelowych, np. w Hiszpanii, Niemczech) procedury uproszczonej z wykorzystaniem upoważnionego odbiorcy i tzw. luki 6 dni w systemie celnym. Należy stanowczo podkreślić, że aby zagraniczny podmiot mógł uzyskać uprzywilejowany status upoważnionego odbiorcy (co pozwala mu na kończenie tranzytu poza urzędem celnym), musi spełnić rygorystyczne warunki, które są rzetelnie weryfikowane przez administrację celną państwa docelowego. Zgodnie z przepisami unijnego kodeksu celnego (art. 148 ust. 2 i 3 UKC) oraz aktami delegowanymi taki wnioskodawca musi m.in. posiadać siedzibę na obszarze Unii Europejskiej oraz zapewniać prawidłową realizację operacji celnych.

Co więcej, upoważniony odbiorca może przyjmować towar wyłącznie w ściśle określonej, zatwierdzonej przez państwo lokalizacji – musi to być magazyn czasowego składowania lub tzw. miejsce uznane do przedstawienia towarów. Aby dany plac lub magazyn otrzymał status „miejsca uznanego”, administracja celna państwa docelowego ma bezwzględny obowiązek pobrać od tego podmiotu zabezpieczenie finansowe (zgodnie z art. 89 oraz art. 148 ust. 2 lit. c UKC) na poczet ewentualnego długu celnego.

Oznacza to, że zagraniczny urząd celny, nadając status upoważnionego odbiorcy, uprzednio zweryfikował taką firmę, zatwierdził jej magazyn i przyjął od niej finansowe zabezpieczenie. W tym kontekście należy zadać jedno, fundamentalne pytanie: czy polskie podmioty logistyczne (agencje celne, przewoźnicy) w ogóle mają prawo, narzędzia i kompetencje, aby weryfikować pozwolenia na status upoważnionego odbiorcy wydane przez zagraniczne organy celne?

Odpowiedź brzmi: absolutnie nie. Polska agencja celna jest prywatnym przedsiębiorstwem, a nie międzynarodową służbą śledczą. Jeżeli zagraniczny urząd celny (np. hiszpański, niemiecki) oficjalnie przyznaje tamtejszej firmie unijną licencję upoważnionego odbiorcy, to polski przedsiębiorca ma pełne prawo – a wręcz obowiązek – ufać tej decyzji. W świetle prawa oznacza to, że dany podmiot został rzetelnie sprawdzony i jest gwarantowany przez aparat państwowy kraju docelowego UE. Oczekiwanie, że polskie agencje celne będą prowadziły własne, prywatne śledztwa za granicą i podważały kompetencje zagranicznych urzędników celnych, jest całkowitym absurdem. Przerzucanie na polskich głównych zobowiązanych wielomilionowych długów tylko dlatego, że administracja celna innego państwa UE wydała oficjalne pozwolenia zorganizowanym grupom przestępczym, uderza w główne fundamenty sprawiedliwości oraz zasadę wzajemnego zaufania w Unii Europejskiej.

Skoro zagraniczne organy państwowe autoryzowały dany podmiot, to właśnie one ponoszą pełną odpowiedzialność za nadzór nad jego działaniami, a ewentualne straty podatkowe powinny być pokrywane z pobranej od niego gwarancji finansowej, a nie poprzez bezprawne przerzucanie długu na polskich głównych zobowiązanych, którzy nie mają żadnych uprawnień do kontrolowania zagranicznych podmiotów.

W procedurze tranzytu polska agencja celna zabezpiecza swoim majątkiem przewóz towaru do kraju docelowego. System unijny, po otrzymaniu komunikatu o przybyciu (IE007) generuje komunikaty o rozładunku (IE018) i – co najważniejsze – zwalnia gwarancję polskiego podmiotu komunikatem celnym (IE045). Od tego momentu polska agencja celna otrzymuje oficjalne, systemowe potwierdzenie, że dopełniła wszelkich formalności, a jej odpowiedzialność wygasła. Następnie, przepisy celne dają odbiorcy towaru w kraju docelowym 6 dni na zgłoszenie go do kolejnej procedury celnej (np. dopuszczenia do obrotu). Unijny system IT nie posiada jednak zautomatyzowanej weryfikacji krzyżowej (cross-system check), która alarmowałaby, że następna deklaracja nigdy nie wpłynęła. Przestępcy wykorzystują ten fakt, wprowadzając towar na czarny rynek, podczas gdy system zwalnia gwarancję i zamyka proces.

Obecnie zagraniczne administracje, próbując ukryć własną niewydolność i zaniechania, wycofują zamknięcia tranzytów, a polskie organy (m.in. Lubelski Urząd Celno-Skarbowy) wzywają polskie agencje do składania wyjaśnień w ramach postępowań karno-skarbowych. Uczciwe, polskie firmy logistyczne, które nie miały uprawnień ani tym bardziej żadnych narzędzi do kontrolowania upoważnionych odbiorców w innym państwie członkowskim, są teraz traktowane jak darmowy fundusz gwarancyjny. Podobny los spotkał już wcześniej polskich przewoźników kolejowych, a teraz uderza w agencje celne.

Należy z całą mocą podkreślić alarmujące wnioski płynące z raportów Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF). Organizacja ta wprost wskazuje, że w przypadku tego typu wyłudzeń, dług celny systemowo powstaje w miejscu wprowadzenia towaru na teren UE oraz w państwie członkowskim, w którym towar został pierwotnie objęty procedurą tranzytu. Z uwagi na geopolityczne położenie naszego kraju – stanowiącego wschodnią granicę Unii Europejskiej i główny punkt wejścia towarów z Azji – to polskie agencje celne, przewoźnicy drogowi i kolejowi, firmy logistyczne zawsze będą na pierwszej linii uderzenia. Jeśli unijne przepisy nie ulegną natychmiastowej zmianie, podmioty operujące na wschodniej granicy RP będą systemowo, niesprawiedliwie i bezwzględnie pociągane do odpowiedzialności finansowej za zorganizowane oszustwa i zaniedbania urzędnicze mające miejsce w państwach docelowych na zachodzie i południu Europy.

Polskie państwo ma obowiązek chronić rodzimych przedsiębiorców, którzy działali w dobrej wierze i padli ofiarą dziurawego oprogramowania systemu celnego Unii Europejskiej oraz działań mafijnych na terytorium innych państw.

W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra następujące pytania:

Z poważaniem

Inne interpelacje: Bożena Lisowska

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji