Interpelacja w sprawie planowanych zmian w zakresie opodatkowania i monitorowania obrotu suszem tytoniowym w Unii Europejskiej oraz stanowiska Rzeczypospolitej Polskiej w tym procesie legislacyjnym

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pana Ministra w imieniu krajowych producentów rolnych, w szczególności plantatorów tytoniu zrzeszonych w Polskim Związku Plantatorów Tytoniu w Krakowie, z prośbą o przedstawienie oficjalnego i jednoznacznego stanowiska Ministerstwa Finansów wobec propozycji Komisji Europejskiej w zakresie objęcia suszu tytoniowego regulacjami akcyzowymi oraz systemem EMCS (Excise Movement and Control System). Polscy plantatorzy tytoniu w pełni popierają oraz aktywnie wspierają wszelkie działania ukierunkowane na ograniczenie szarej strefy w obrocie suszem tytoniowym. Zrozumiały i popierany jest nadrzędny cel Komisji Europejskiej, jakim pozostaje ustanowienie skutecznego, formalnego systemu kontroli tego obrotu, służącego przeciwdziałaniu nielegalnej produkcji wyrobów tytoniowych na terytorium Unii Europejskiej.

Jednakże środowisko legalnych producentów rolnych wyraża stanowczy sprzeciw wobec następujących propozycji legislacyjnych: 1) wprowadzenia minimalnej stawki akcyzy na poziomie 0 EUR/kg na tzw. raw tobacco (tytoń surowy); 2) objęcia suszu tytoniowego obowiązkiem stosowania wysokich zabezpieczeń finansowych (gwarancji bankowych) w ramach systemu EMCS, który z założenia został zaprojektowany dla gotowych wyrobów akcyzowych, a nie surowców rolnych.

Pragnę z mocą podkreślić, że surowiec tytoniowy jest produktem rolnym, wprost wymienionym w Załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Objęcie go reżimem przepisów akcyzowych – nawet przy zastosowaniu stawki zerowej – skutkowałoby jego formalnym i symbolicznym zakwalifikowaniem jako produktu akcyzowego, a nie podstawowego płodu rolnego. Taka zmiana legislacyjna generuje istotną niepewność prawną, nakłada na rolników drastyczne obciążenia administracyjne oraz tworzy niebezpieczny precedens prawny, daleko wykraczający poza deklarowany cel, jakim jest wyłącznie uszczelnienie i monitorowanie obrotu.

Ponadto propozycja Komisji Europejskiej, choć zakłada minimalną stawkę na poziomie zerowym, pozostawia państwom członkowskim swobodę wprowadzania dodatnich stawek akcyzy. W praktyce doprowadzi to do głębokiej fragmentacji rynku wewnętrznego UE oraz naruszenia warunków uczciwej konkurencji pomiędzy rolnikami, w zależności od kraju prowadzenia działalności. Objęcie tytoniu surowego reżimem akcyzowym drastycznie obniży konkurencyjność europejskiego surowca względem tytoniu importowanego spoza Unii Europejskiej, co bezpośrednio uderzy w stabilność dochodową producentów w UE, w tym w Polsce.

Należy również zauważyć, że włączenie suszu tytoniowego do systemu EMCS wraz z obowiązkiem składania zabezpieczeń finansowych uderzy przede wszystkim w legalnie działających przedsiębiorców i rolników, angażując ich kapitał obrotowy. Nie wyeliminuje to w sposób istotny szarej strefy, która z natury operuje poza legalnymi instrumentami kontroli i może ulec dalszemu rozwojowi. Warto wskazać, że Polska wypracowała i posiada obecnie jeden z najbardziej zaawansowanych i skutecznych systemów monitorowania obrotu suszem tytoniowym w UE – system SENT. Oparty na bieżącej geolokalizacji transportu system zapewnia realną, operacyjną kontrolę przepływu towarów, nie generując przy tym konieczności zamrażania środków finansowych rolników w postaci kosztownych gwarancji bankowych.

Mając na uwadze powyższe uwarunkowania społeczno-gospodarcze oraz konieczność ochrony polskiego sektora rolniczego, uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Z jakich powodów przedstawiciele Ministerstwa Finansów w pracach grup roboczych na poziomie Unii Europejskiej nie forsują rozwiązania kompromisowego, polegającego na objęciu suszu tytoniowego kontrolą w ramach systemu EMCS dopiero od momentu jego nabycia przez podmioty skupujące (pierwsze przetwórstwo), z jednoczesnym wyłączeniem minimalnej stawki akcyzy oraz obowiązku zabezpieczeń finansowych, co stanowi postulat legalnych uczestników rynku uprawy i przetwórstwa tytoniu? 2. Czy i w jakim zakresie Ministerstwo Finansów analizowało możliwość zaprezentowania i rekomendowania funkcjonującego w Polsce systemu SENT jako unijnej alternatywy dla nadmiarowych rozwiązań proponowanych przez Komisję Europejską? 3. Czy Rzeczpospolita Polska – jako trzeci co do wielkości producent wysokiej jakości tytoniu w Unii Europejskiej – zamierza oficjalnie poprzeć i współtworzyć koalicję państw (takich jak Bułgaria i Włochy), które na forum Rady ECOFIN sprzeciwiają się szkodliwym dla rolnictwa regulacjom dotyczącym suszu tytoniowego? 4. Czy delegacja Rzeczypospolitej Polskiej zgłosi oficjalny sprzeciw wobec propozycji Komisji Europejskiej dotyczących tytoniu surowego (raw tobacco) podczas najbliższego posiedzenia Rady ECOFIN w dniu 12 czerwca 2026 roku?

Z wyrazami szacunku