Interpelacja nr 20172

Interpelacja w sprawie zasad stosowania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego przy jednoczesnym nabywaniu kilku nieruchomości objętych odrębnymi księgami wieczystymi oraz zapewnienia jednolitej praktyki KOWR

Adresat: minister rolnictwa i rozwoju wsi

Data wpływu: 2026-09-30

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 191 i art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację dotyczącą zasad kwalifikowania transakcji obejmujących kilka odrębnych nieruchomości rolnych, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha, nabywanych przez jedną osobę niebędącą rolnikiem indywidualnym.

Proszę o przedstawienie stanowiska resortu, praktyki Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz działań zapewniających przewidywalne stosowanie prawa.

I. Stan faktyczny będący podstawą interpelacji

Podstawą wystąpienia jest pismo notariusz z Białegostoku z 14 października 2025 r. Opisano w nim zamiar sprzedaży przez osobę fizyczną kilkunastu nieruchomości jednej osobie fizycznej niebędącej rolnikiem indywidualnym. Każda nieruchomość ma odrębną księgę wieczystą, powierzchnia każdej według pisma nie przekracza 0,3000 ha, natomiast łączna powierzchnia przekracza 1 ha. Rozważane jest objęcie sprzedaży jednym aktem notarialnym, przy zachowaniu odrębności poszczególnych przedmiotów zbycia.

Autorka przedstawia argumentację opartą na wieczystoksięgowym wyodrębnieniu nieruchomości, art. 46 i art. 461 Kodeksu cywilnego, art. 21 i art. 24 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego. Opowiada się za oceną wyłączenia ustawowego osobno dla każdej nieruchomości i zwraca się o stanowisko właściwego organu. Pismo dokumentuje zatem konkretną wątpliwość praktyki notarialnej; nie jest rozstrzygnięciem KOWR ani potwierdzeniem stanowiska resortu.

II. Znaczenie problemu dla polityki państwa

Opisany przypadek uzasadnia pytania o ogólne zasady obrotu ziemią. Dotyczą one zarówno właścicieli zamierzających zbyć niewielkie nieruchomości, jak i rolników porządkujących strukturę gospodarstwa, osób nabywających grunty oraz notariuszy odpowiedzialnych za prawidłowe sporządzenie umów. Rozstrzygnięcia wymaga relacja między cywilnoprawną odrębnością nieruchomości a oceną gospodarczego związku kilku gruntów i łącznej powierzchni transakcji.

Brak dostatecznie czytelnych zasad może skutkować odsuwaniem zawarcia umowy, ponoszeniem dodatkowych kosztów, składaniem zbędnych wniosków albo ryzykiem pominięcia obowiązkowej procedury. Konsekwencje wadliwej kwalifikacji są szczególnie poważne ze względu na sankcję nieważności przewidzianą w art. 9 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W interesie państwa leży zatem udostępnienie jednoznacznej informacji, jakie okoliczności rzeczywiście uruchamiają ustawowe ograniczenia.

Wystąpienie dotyczy sposobu wykonywania zadań przez administrację i ewentualnej potrzeby zmiany prawa. Ocena konkretnej umowy przez sąd pozostaje odrębną kwestią. Oczekuję od Pana Ministra wskazania zasad przyjmowanych przez resort i KOWR, ich podstaw prawnych oraz rozwiązań organizacyjnych, które mogą ograniczyć niepewność uczestników obrotu.

III. Zagadnienia prawne wymagające wyjaśnienia

1. Próg powierzchni i zakres wyłączenia

Art. 1a pkt 1 lit. b ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 941, dalej: UKUR) posługuje się kryterium powierzchni użytków rolnych mniejszej niż 0,3 ha. Wymaga to odróżnienia powierzchni wszystkich gruntów objętych nieruchomością od powierzchni użytków rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 5 UKUR. Próg ten nie obejmuje wartości równej 0,3000 ha użytków rolnych. W tym zakresie sformułowanie użyte w załączonym piśmie wymaga doprecyzowania przed odniesieniem jego argumentacji do konkretnej transakcji.

KOWR w swoich publicznych odpowiedziach wskazuje, że kryterium użytków rolnych obowiązuje od 5 października 2023 r. Pytanie o skutki odrębności ksiąg wieczystych pozostaje jednak aktualne także po prawidłowym określeniu progu. Nie można utożsamiać wyłączenia nieruchomości spod UKUR z wyjątkiem dotyczącym nabywania nieruchomości o powierzchni mniejszej niż 1 ha przez osobę niebędącą rolnikiem indywidualnym, określonym w art. 2a ust. 3 pkt 1a UKUR. Ten drugi przepis sam w sobie nie rozstrzyga wszystkich kwestii pierwokupu ani obowiązków po nabyciu.

2. Odrębność nieruchomości i znaczenie jednego aktu

Art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego wiąże pojęcie nieruchomości gruntowej z odrębnym przedmiotem własności. Art. 21 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przewiduje możliwość połączenia w jednej księdze nieruchomości stanowiących całość gospodarczą lub graniczących ze sobą, zaś art. 24 ust. 1 tej ustawy ustanawia zasadę prowadzenia odrębnej księgi dla każdej nieruchomości. Zestawienie tych przepisów przemawia za potrzebą wyraźnego rozróżnienia jednej nieruchomości złożonej z kilku działek ewidencyjnych i kilku nieruchomości ujętych w odrębnych księgach.

W załączonym piśmie przywołano m.in. uchwały Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2009 r. (III CZP 9/09) oraz z 21 marca 2013 r. (III CZP 8/13). Argumentacja dotycząca cywilnoprawnego i wieczystoksięgowego rozumienia nieruchomości wymaga odniesienia przez resort do UKUR. Same te odesłania nie przesądzają jeszcze kwalifikacji wszystkich opisanych wariantów sprzedaży. Istotne jest także ustalenie, czy jeden dokument notarialny, wspólny nabywca, wspólna cena albo gospodarcze powiązanie gruntów mogą stanowić podstawę sumowania ich powierzchni, a jeżeli tak, to na podstawie jakiej normy prawnej.

3. Wcześniejsze obowiązki właściciela i spójność informacji

Osobnego wyjaśnienia wymaga sytuacja zbywcy, który wcześniej nabył nieruchomość podlegającą obowiązkom z art. 2b UKUR. W odpowiedzi na pytanie nr 8 dotyczące wcześniejszego zbycia nieruchomości KOWR wskazuje, że ograniczenie może obejmować również wydzieloną część mniejszą niż 0,3 ha. Nie jest zatem wystarczające badanie wyłącznie obecnej powierzchni zbywanej działki. Potrzebna jest jasna informacja o relacji między wyłączeniem dotyczącym nowego nabycia a obowiązkami powstałymi przy wcześniejszym nabyciu przez sprzedającego.

Doprecyzowania wymagają również materiały informacyjne KOWR. W publikacji „Prawo pierwokupu w praktyce” z 26 sierpnia 2026 r. wskazano zarówno kryterium co najmniej 0,3 ha użytków rolnych, jak i sformułowanie o wyłączeniu, gdy ich powierzchnia „nie przekracza 0,3 ha”. To drugie sformułowanie obejmuje również wartość równą progowi i różni się od brzmienia art. 1a pkt 1 lit. b UKUR. Przy sankcji nieważności umowy nawet taka rozbieżność wymaga wyjaśnienia i korekty.

IV. Pytania do ministra rolnictwa i rozwoju wsi

Proszę o udzielenie odrębnej, merytorycznej odpowiedzi na każde z poniższych pytań, z podaniem właściwych przepisów, stanowisk oraz orzeczeń.

W pytaniach dotyczących podstawowego wariantu transakcji przyjmuję, że odrębne księgi wieczyste istnieją już przed jej zawarciem, a powierzchnia użytków rolnych w każdej nieruchomości jest mniejsza niż 0,3 ha. Kwestie wcześniejszych ograniczeń po stronie sprzedającego zostały wskazane osobno.

A. Stosowanie wyłączenia i obliczanie powierzchni

B. Księgi wieczyste i gospodarcze powiązanie gruntów

C. Konstrukcja umowy i ewentualne obejście prawa

D. Skutki dla stron i uprawnienia KOWR

E. Dokumenty i sposób uzyskiwania wyjaśnień

F. Praktyka organów i dostępność stanowisk

G. Działania organizacyjne i legislacyjne

V. Oczekiwany zakres odpowiedzi

Proszę o odpowiedź w terminie wynikającym z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP i art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP, z zachowaniem numeracji pytań. Przy odpowiedzi zależnej od dodatkowych okoliczności proszę wskazać konkretne przesłanki i ich podstawy prawne. W szczególności proszę jednoznacznie rozstrzygnąć, jakie stanowisko resort i KOWR zajmują w podstawowym wariancie opisanym w pytaniu nr 1.

Jeżeli określone dane nie są gromadzone albo nie można wyodrębnić ich z prowadzonych rejestrów, proszę wskazać ten fakt, przedstawić dane dostępne i wyjaśnić zakres ograniczeń. Braku ewidencji nie należy utożsamiać z brakiem spraw. Proszę także o rozróżnienie obowiązującego prawa, stanowiska interpretacyjnego administracji oraz dopiero planowanych zmian.

Ochrona ziemi rolnej i gospodarstw rodzinnych wymaga konsekwentnego stosowania ustawowych instrumentów. Równocześnie właściciele, nabywcy i notariusze powinni móc ustalić przed zawarciem umowy, jakie obowiązki wynikają z prawa. Jednoznaczne wyjaśnienie opisanej kwestii pozwoli ograniczyć zarówno nieuzasadnione bariery, jak i ryzyko zawierania wadliwych umów.

Z poważaniem

Źródła przywołane w uzasadnieniu

[1] KOWR, Często zadawane pytania dotyczące nabywania nieruchomości rolnych, w szczególności odpowiedzi nr 13 i 16, https://www.gov.pl/web/kowr/czesto-zadawane-pytania.

[2] KOWR, Często zadawane pytania dotyczące wcześniejszego zbycia nieruchomości, odpowiedź nr 8, https://www.gov.pl/web/kowr/czesto-zadawane-pytania3.

[3] KOWR, Prawo pierwokupu w praktyce, publikacja z 26 sierpnia 2026 r. https://www.gov.pl/web/kowr/pierwokup-prawo-pierwokupu-w-praktyce. Dostęp do wskazanych materiałów: 25 września 2026 r.

Akty prawne: ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 941); ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795); ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2026 r. poz. 1066); Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Inne interpelacje: Bożena Lisowska

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji