Interpelacja nr 20667

Interpelacja w sprawie zasad ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej dorosłych osób z niepełnosprawnościami pochodzących z rodzin rolniczych

Adresat: minister rodziny, pracy i polityki społecznej, minister rolnictwa i rozwoju wsi

Data wpływu: 2026-10-25

Treść interpelacji

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze!

Na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 191 i art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej kieruję interpelację w sprawie, która była przedmiotem posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej w dniu 7 października 2026 r., zwołanego na wniosek Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych „Orka”. W posiedzeniu uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Centrali i Lubelskiego Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Problem ten jest mi znany także z województwa lubelskiego – wielokrotnie zwracały się do mnie matki dorosłych osób z autyzmem i niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Z informacji przedstawionych na posiedzeniu wynika, że po ukończeniu przez osobę z niepełnosprawnością 24. roku życia i zakończeniu edukacji w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym rodzina rolnicza ma w praktyce dwie możliwości: pozostawienie jej w domu albo umieszczenie w placówce całodobowej. Przedstawicielka rodziny rolniczej opiekującej się dorosłą osobą z autyzmem i padaczką opisała ryzyko łączenia stałego nadzoru – także w sytuacjach zachowań agresywnych i autoagresywnych – z pracami polowymi i obsługą maszyn, a także postępujące wyczerpanie fizyczne i psychiczne opiekunów.

W razie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej opłatę za pobyt wnosi w pierwszej kolejności mieszkaniec – nie więcej niż 70% swojego dochodu – a następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi, jeżeli ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego (art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. z 2026 r. poz. 639). Dochód z gospodarstwa rolnego ustala się ryczałtowo: zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy przyjmuje się określony dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego, który od 1 stycznia 2025 r. wynosi 459 zł, tj. 5508 zł rocznie (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2024 r. poz. 1044). Kwota ta zmienia się w terminach weryfikacji kryteriów dochodowych o 25% sumy kwot, o które wzrosły te kryteria (art. 9 ust. 6 ustawy). Jest więc powiązana z poziomem kryteriów pomocy społecznej, a nie z faktyczną opłacalnością produkcji rolnej.

Uczestnicy posiedzenia wskazywali, że mechanizm ten rozmija się z sytuacją gospodarstw. Przedstawiciel ZZRI „Orka” podkreślił, że rodziny rolnicze uznawane są za dysponujące wystarczającymi środkami, choć w praktyce nie mają pieniędzy na pokrycie kosztów pobytu sięgających od kilku do kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie, a obciążenie to ogranicza możliwości finansowe gospodarstw i w skrajnych przypadkach uniemożliwia ich dalsze prowadzenie. Przedstawicielka rodziny prowadzącej gospodarstwo wyłącznie z produkcją roślinną wskazała, że koszt pobytu w odpowiednim ośrodku wynosi ok. 9 tys. zł miesięcznie, a przy plonie rzędu 5 t pszenicy z hektara i cenie ok. 700 zł/t przychód z hektara wynosi ok. 3,5 tys. zł – wobec ok. 5 tys. zł dochodu rocznie przyjmowanego z hektara przeliczeniowego. Postulowano umożliwienie ustalania dochodu rzeczywistego, np. na podstawie faktur, odrębny sposób ustalania dochodu dla gospodarstw rolnych albo indywidualną weryfikację dochodu wynikającego z hektarów przeliczeniowych.

Zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2026 r. poz. 873) świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w domu pomocy społecznej lub innej placówce zapewniającej całodobową opiekę. Na posiedzeniu wskazano, że w takiej sytuacji rodzina traci świadczenie w wysokości ok. 4 tys. zł miesięcznie, które mogłoby częściowo pokrywać koszt pobytu. Przedstawicielka Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych poinformowała o docierających do biura sygnałach o orzeczeniu sądowym, zgodnie z którym pobyt w publicznym domu pomocy społecznej nie musiałby pozbawiać prawa do świadczenia, zastrzegając, że informacja ta wymaga potwierdzenia.

Rodziny wskazywały także na niedopasowanie dostępnych form wsparcia do pracy w gospodarstwie: zajęcia w środowiskowych domach samopomocy kończą się zwykle ok. godz. 13.00–15.00, usługi opieki wytchnieniowej realizowane są w kilkugodzinnych blokach trudnych do zaplanowania w okresie prac polowych, a oczekiwanie na miejsce w placówce całodobowej sięga – według relacji – nawet trzech lat. Przedstawiciel Centrali KRUS poinformował, że kasa nie dysponuje danymi o liczbie ubezpieczonych opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnościami, a przedstawicielki Lubelskiego Oddziału Regionalnego KRUS potwierdziły, że nie prowadzi się rozpoznania potrzeb rodzin rolniczych w tym zakresie.

W odpowiedzi na moją interpelację nr 16670 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało, że minister złożyła wniosek o wpisanie do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej, zakładającego coroczną weryfikację kryteriów dochodowych. Prace nad tym projektem są właściwym momentem, aby przeanalizować również sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

Z poważaniem

Inne interpelacje: Bożena Lisowska

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji